Diễn tập phải biến kiến thức thành phản xạ
Diễn tập phòng cháy, chữa cháy (PCCC) học sinh là hoạt động hướng dẫn các em nhận biết nguy cơ, xử lý bước đầu và thực hành thoát khỏi tình huống cháy dưới sự chỉ dẫn của người lớn. Trường Tiểu học và THCS Cự Khối tổ chức tuyên truyền, diễn tập PCCC cho gần 2.000 học sinh; quy mô đông đảo ấy nhấn mạnh một yêu cầu: kỹ năng an toàn cần được rèn cho toàn trường, không chỉ truyền đạt trong một tiết học. Tuy nhiên, tư liệu hiện có không nêu thời điểm cụ thể hay nội dung từng phần của buổi diễn tập, nên không thể kết luận các em đã thực hành những thao tác nào. Điều có thể khẳng định là diễn tập chỉ có giá trị khi học sinh biết nhận tín hiệu, nhớ lối ra và làm theo hướng dẫn thay vì hoảng loạn hoặc quay lại lấy đồ.
Một hoạt động khác được tổ chức tại điểm trường Nguyễn Khuyến của Trường THCS Tân Biên, xã Tân Biên: Đội Chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ khu vực Tân Biên phối hợp với nhà trường tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức PCCC và thoát nạn cho học sinh, giáo viên. Hai hoạt động ở hai địa phương cùng gợi ra điều đáng quan tâm hơn con số tham gia: nhà trường cần tạo cơ hội để các em làm quen với tình huống thực tế, bởi hiểu lời dặn không đồng nghĩa với biết cách hành động khi khói xuất hiện.

Nhận ra nguy cơ trước khi phải thoát hiểm
Phòng cháy trường học bắt đầu từ việc nhận diện những rủi ro quen thuộc: chập điện, dùng thiết bị sai cách, quá tải ổ cắm, để vật dễ cháy gần nguồn nhiệt hoặc nghịch diêm, bật lửa. Tại buổi hướng dẫn ở Tân Biên, cán bộ PCCC phân tích các nguyên nhân thường gặp, trong đó có việc sạc thiết bị điện kéo dài, sự cố điện và sơ suất khi dùng lửa; nhiều vụ cháy bắt nguồn từ sự chủ quan với điện, lửa và nguồn nhiệt. Đây là kiến thức thiết thực vì trường học tập trung đông người, có phòng học, phòng thí nghiệm, thư viện, nhà kho và khu bán trú—những nơi có thể tiềm ẩn nguy cơ nếu không được quản lý, sử dụng đúng quy định.
Học sinh cần được dạy không tự ý cắm, rút thiết bị điện hay nghịch lửa; khi ngửi thấy mùi khét, thấy khói hoặc tia lửa, phải báo ngay cho giáo viên. Nhận biết sớm giúp người lớn xử lý nguy cơ trước khi nó thành đám cháy, đồng thời giúp học sinh hiểu rằng an toàn cháy nổ trường học không chỉ là trách nhiệm của nhân viên phụ trách. Một buổi tuyên truyền có hỏi đáp, chỉ dẫn cụ thể sẽ hữu ích hơn khẩu hiệu chung chung, nhưng kiến thức ấy vẫn cần được nhắc lại và luyện tập để không bị quên.

Thoát nạn an toàn cần được tập đúng cách
Khi phát hiện cháy, học sinh cần hô hoán, báo ngay cho thầy cô hoặc người lớn và gọi 114 khi có thể. Khi thoát ra, các em nên đi theo lối an toàn và hướng dẫn của giáo viên, không dùng thang máy, không quay lại lấy tài sản. Nếu có khói, cần cúi thấp hoặc bò sát sàn, dùng khăn hay vải che mũi miệng nếu có sẵn; không nên mất thời gian tìm khăn khiến việc rời khỏi nơi nguy hiểm bị chậm trễ. Trước cửa có khói hoặc nóng, không tự ý mở cửa mà phải tìm lối khác và làm theo chỉ dẫn.
Những bước này nghe đơn giản nhưng rất khó nhớ trong lúc sợ hãi nếu chưa từng thực hành. Vì vậy, diễn tập cần cho học sinh làm quen với chuông báo cháy, sơ đồ thoát hiểm, bình chữa cháy và cách di chuyển trong môi trường có khói; giáo viên cũng phải nắm phương án sơ tán và kiểm đếm sĩ số. Hướng dẫn ở Tân Biên còn giới thiệu cách nhận biết, phân biệt bình bột và bình khí CO2, giúp học sinh hiểu thiết bị chữa cháy thay vì chỉ nhìn thấy chúng trong tủ.
Từ một buổi diễn tập đến nề nếp an toàn
Không thể xem một buổi diễn tập là bằng chứng rằng mọi học sinh đã sẵn sàng ứng phó. Điều cần làm tiếp theo là phối hợp định kỳ giữa nhà trường và lực lượng PCCC để hướng dẫn thực hành, kiểm tra lối thoát và nhắc lại cách xử lý; học sinh cũng nên chia sẻ kiến thức với gia đình. Cán bộ hướng dẫn tại Tân Biên khuyến nghị các em nhắc người thân kiểm tra, ngắt thiết bị điện, khóa van gas và không sạc xe điện qua đêm. Như vậy, bài học an toàn không dừng ở cổng trường.
Tâm lý hoảng loạn, thiếu kinh nghiệm và không thông thuộc đường thoát hiểm có thể khiến sự cố nghiêm trọng hơn; một kỹ năng được rèn đúng cách có thể giúp học sinh tự bảo vệ mình và hỗ trợ người khác. Gần 2.000 học sinh trong một buổi diễn tập là quy mô đáng chú ý, nhưng thước đo thật sự nằm ở việc các em có nhận ra nguy hiểm, biết báo động và thoát ra an toàn hay không. Muốn xây dựng trường học an toàn, cần biến diễn tập PCCC học sinh từ hoạt động đơn lẻ thành thực hành đều đặn, cụ thể và phù hợp với lứa tuổi.






