TOD là quy hoạch đô thị gắn với giao thông công cộng
Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là cách tổ chức không gian và các hoạt động đô thị quanh nhà ga, nhằm giúp người dân tiếp cận giao thông công cộng thuận tiện và kết nối các khu vực thành phố. TP.HCM đang lập quy hoạch 5 khu TOD dọc Metro số 2, đoạn Bến Thành - Tham Lương, với tổng diện tích khoảng 939 ha; ranh giới đã được chấp thuận và các đồ án dự kiến trình phê duyệt vào tháng 4/2027. Đây là bước đáng chú ý vì Metro số 2 không nên chỉ được nhìn như một tuyến đường sắt; quy hoạch quanh tuyến mới quyết định nhà ga có trở thành điểm đến, nơi trung chuyển và mắt xích trong đời sống hằng ngày hay không. Sở Quy hoạch - Kiến trúc thông tin về tiến độ tại họp báo kinh tế - xã hội ngày 12/11.

Năm khu vực nối trung tâm với cửa ngõ Tham Lương
Phạm vi quy hoạch kéo dài từ cụm Bến Thành - Tao Đàn đến ga và depot Tham Lương, nhưng quy mô được chia không đồng đều. Khu vực 1, gồm ga Bến Thành và Tao Đàn, rộng khoảng 188 ha; khu vực 2, bao quanh các ga Dân Chủ, Hòa Hưng, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai và Bảy Hiền, khoảng 265 ha. Khu vực 3 tại ga Nguyễn Hồng Đào có 43,8 ha; khu vực 4, gồm các ga Bà Quẹo, Phạm Văn Bạch và Tây Thạnh, khoảng 148,9 ha; khu vực 5 quanh ga và depot Tham Lương rộng khoảng 292,8 ha. Hai cụm lớn nhất nằm ở khu vực Dân Chủ - Bảy Hiền và Tham Lương. Khác biệt về diện tích đòi hỏi giải pháp phù hợp từng nơi, thay vì áp một mẫu phát triển giống nhau cho cả tuyến.

Ranh giới quy hoạch không đồng nghĩa thu hồi đất
Điều người dân cần phân biệt là ranh giới TOD dùng để tổ chức lập quy hoạch, không phải ranh giới thu hồi đất. Các khu dân cư hiện hữu phù hợp sẽ được xem xét giữ lại, chỉnh trang; những khu vực phát triển mới chỉ được xác định cụ thể sau khi đồ án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong thời gian chưa có quyết định thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền, người sử dụng đất vẫn thực hiện các quyền theo pháp luật. Đây là thông tin quan trọng, bởi một đường ranh trên bản đồ không nên bị hiểu thành quyết định di dời. Thành phố cũng phải lấy ý kiến cộng đồng, tiếp thu và giải trình trước khi trình duyệt; hồ sơ dự kiến được công khai trên cổng thông tin điện tử. Chất lượng quy hoạch vì vậy không chỉ nằm ở bản vẽ, mà còn ở mức độ minh bạch và cách xử lý ý kiến cư dân.
Thước đo thành công là kết nối, không chỉ là mật độ xây dựng
Theo định hướng quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, đường sắt đô thị là xương sống vận tải hành khách và đồng thời định hướng tổ chức không gian thành phố. Vì thế, quy hoạch TOD nên làm được nhiều hơn việc gom công trình quanh ga: phải tạo lối đi bộ liên tục, không gian công cộng và kết nối trực tiếp với nhà ga, đồng thời giúp các đầu mối trung chuyển liên kết những trung tâm và cực tăng trưởng. Bài toán này càng cấp thiết vì các quy hoạch cũ chưa đồng bộ với vị trí nhà ga mới. Sau khi đồ án được phê duyệt, thành phố sẽ lập kế hoạch thực hiện, xác định phân kỳ đầu tư và cách lựa chọn nhà đầu tư. Các khu TOD TP.HCM trên những tuyến khác cũng đang được chuẩn bị hoặc rà soát, cho thấy đây là hướng tổ chức đô thị rộng hơn một tuyến metro.
Kết luận, gần 940 ha quanh Metro số 2 là cơ hội để gắn giao thông với cách thành phố phát triển, nhưng kết quả không thể đo bằng diện tích quy hoạch. Đô thị quanh metro chỉ có ý nghĩa khi người dân dễ tới ga, tiếp cận dịch vụ và sử dụng không gian công cộng, còn khu dân cư hiện hữu được xem xét thận trọng. Mốc trình duyệt tháng 4/2027 sẽ là bước tiếp theo; chất lượng tham vấn và quy hoạch cụ thể mới quyết định năm khu vực này có trở thành những mắt xích kết nối hữu ích hay không.






