Một quy hoạch chung cho siêu đô thị mới
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng tổ chức không gian, hạ tầng và nguồn lực cho toàn thành phố trong thời kỳ 2025–2050, với tầm nhìn phát triển kéo dài 100 năm. Đây không chỉ là bản đồ xây dựng, mà còn là lựa chọn về cách thành phố mở rộng và tạo cơ hội sống tốt hơn cho người dân.
Tại kỳ họp chuyên đề ngày 29-10, HĐND TP.HCM đã thông qua quy hoạch sau khi Phó chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Cường trình bày báo cáo tóm tắt. Trình tự này đặt quyết định vào đúng bối cảnh: quy hoạch được đưa ra trước để các đại biểu xem xét, rồi mới được thông qua. Sau đó, Chủ tịch UBND thành phố sẽ phê duyệt quy hoạch tổng thể.
Lý do cần một bản quy hoạch tích hợp rất rõ: sau hợp nhất, thành phố là một siêu đô thị liên kết về kinh tế, đô thị, công nghiệp, cảng biển và hạ tầng. Việc kết nối các quy hoạch trước đây của TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu nhằm giảm tình trạng phân tán, chồng lấn, thiếu đồng bộ. Đây là bước cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc biến định hướng chung thành những dự án phối hợp được trên thực địa.
Con số 27 triệu đòi hỏi một cấu trúc đô thị khác
Điểm nhấn lớn nhất của quy hoạch TP.HCM là dự báo dân số đạt khoảng 18 triệu người vào năm 2030 và hơn 27 triệu người vào năm 2050. Phạm vi lập quy hoạch bao trùm khoảng 6.772,59 km² với 168 đơn vị hành chính. Quy mô lao động dự kiến tăng từ khoảng 8,2 triệu người năm 2030 lên 10,7 triệu năm 2045 và 11,3 triệu năm 2050. Những con số này khiến lựa chọn phát triển dàn đều trở nên khó khả thi: thành phố cần phân bố việc làm, dịch vụ và hạ tầng thay vì dồn thêm áp lực vào lõi hiện hữu.
Quy hoạch đô thị chọn mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm, gồm năm cực động lực và năm trung tâm vệ tinh. Lõi Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm hướng đến dịch vụ tài chính quốc tế; phía Đông tập trung đổi mới sáng tạo; phía Bắc phát triển công nghiệp, công nghệ và logistics; phía Nam gắn với cảng biển, thương mại tự do, năng lượng; phía Tây chú trọng đô thị, giáo dục và y tế. Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên được định vị là các trung tâm vệ tinh.
Định hướng này thuyết phục ở chỗ nó gắn chức năng từng khu vực với hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây, logistics đa phương thức, không gian xanh và hạ tầng nhiều tầng. Tuy nhiên, bản đồ đa cực chỉ có giá trị khi kết nối đi lại đủ thuận tiện và các cực có việc làm, dịch vụ thực chất; nếu không, người dân vẫn phải dồn về trung tâm.
Tăng trưởng phải được đo bằng chất lượng sống
Quy hoạch đặt mục tiêu chuyển mô hình tăng trưởng từ dựa nhiều vào vốn, đất đai và lao động sang năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao. Lộ trình được chia theo chặng: giai đoạn 2026–2030 tập trung công nghệ đột phá, đổi mới sáng tạo, hạ tầng chiến lược và dịch vụ đô thị; giai đoạn 2031–2035 khai thác hạ tầng khung để nâng năng suất; giai đoạn 2036–2045 chuyển mạnh sang kinh tế tri thức; sau năm 2045 hướng tới tăng trưởng bền vững và vị thế đô thị toàn cầu.
Với cư dân, phép thử không nằm ở danh xưng siêu đô thị mà ở khả năng tiếp cận dịch vụ. Kế hoạch phát triển bệnh viện cửa ngõ, cụm y tế chuyên sâu, y tế cơ sở, y tế dự phòng và chuyển đổi số có thể giúp giảm khoảng cách chăm sóc sức khỏe. Quy hoạch cũng đặt mục tiêu an sinh, hướng tới một thành phố đáng sống vào năm 2045. Những định hướng ấy đáng chú ý vì chúng nối phát triển kinh tế với nhu cầu thường ngày, thay vì xem dân số tăng chỉ là bài toán đất và giao thông.
Khâu thực hiện sẽ quyết định tham vọng có thành kết quả hay không. Thành phố dự kiến dùng vốn nhà nước dẫn dắt, huy động nguồn lực xã hội và xác định thứ tự ưu tiên, tiến độ, trách nhiệm cùng cơ chế giám sát dự án. Với quy mô dân số TP.HCM dự kiến, minh bạch tiến độ và phối hợp liên vùng cần được xem là điều kiện cốt lõi, không phải phần phụ của quy hoạch.
TP.HCM năm 2050 sẽ được định hình không chỉ bởi việc có hơn 27 triệu cư dân, mà bởi cách thành phố kết nối các khu vực và phân bổ cơ hội sống, học tập, làm việc. Việc thông qua quy hoạch là khởi đầu quan trọng; thành công sẽ đến khi những cam kết về hạ tầng, dịch vụ và chất lượng sống được triển khai đồng bộ.
