Ba hướng hợp tác trước sức ép ngày càng đan xen
Nông nghiệp ASEAN là lĩnh vực hợp tác kết nối sản xuất lương thực, lâm nghiệp và thủy sản với sinh kế, thương mại, sức khỏe cộng đồng và khả năng ứng phó biến đổi khí hậu của khu vực. Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Nông nghiệp và Lâm nghiệp lần thứ 48, tổ chức ở Singapore từ ngày 29 đến 31/10, Việt Nam đề xuất ba ưu tiên cho hợp tác giai đoạn 2026-2030: củng cố an ninh lương thực và chuỗi cung ứng nông sản, chuyển đổi sang nông nghiệp bền vững, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và liên kết chuỗi giá trị. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nêu các trọng tâm này tại hội nghị ngày 29/10. Đây là một chương trình có lý do rõ ràng: biến đổi khí hậu, căng thẳng địa chính trị, gián đoạn nguồn cung và dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi đang cùng gây sức ép lên hệ thống thực phẩm. Vì vậy, ba ưu tiên nên được nhìn nhận như một gói liên kết, chứ không phải những đề mục riêng lẻ.
An ninh lương thực cần đi cùng khả năng dự báo
Ưu tiên thứ nhất đặt an ninh lương thực khu vực bên cạnh khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng nông sản. Cách tiếp cận này đúng trọng tâm: có nguồn cung hôm nay chưa đủ nếu ASEAN không thể phát hiện sớm rủi ro, phối hợp ứng phó và duy trì sản xuất khi vận tải hay thị trường bị gián đoạn. Việt Nam ủng hộ nâng cao hiệu quả Hệ thống thông tin an ninh lương thực ASEAN (AFSIS) và cơ chế Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR), đồng thời tăng phối hợp giữa các cơ chế hiện có. Hội nghị cũng xem xét kế hoạch 2026-2030 của Hệ thống cảnh báo nhanh ASEAN về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, hướng tới cải thiện hiệu quả cảnh báo và phối hợp an toàn thực phẩm. Giá trị của các công cụ này không nằm ở việc có thêm cơ chế trên giấy, mà ở dữ liệu kịp thời và phản ứng chung đủ nhanh để hạn chế cú sốc lan từ một mắt xích sang cả khu vực.
Nông nghiệp bền vững phải tạo lợi ích trên đồng ruộng
Ưu tiên thứ hai là đẩy nhanh chuyển đổi sang nền nông nghiệp bền vững, phát thải thấp và có khả năng chống chịu khí hậu. Việt Nam nêu các việc cụ thể: cải thiện sức khỏe đất, dùng nước hiệu quả, phát triển sản xuất lúa phát thải thấp và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp theo hướng tuần hoàn. Đây là lựa chọn thiết thực vì khả năng chống chịu không thể chỉ được đo bằng sản lượng; nó còn phụ thuộc vào việc đất, nước và nguồn lực sản xuất có được duy trì lâu dài hay không. Kế hoạch ngành Lương thực, Thực phẩm, Nông nghiệp và Lâm nghiệp ASEAN 2026-2030 tạo khuôn khổ hướng tới tầm nhìn của ngành đến năm 2045. Nhưng khung khu vực chỉ có ý nghĩa khi giải pháp phù hợp điều kiện sản xuất, đi kèm đào tạo và khuyến nông, đồng thời đem lại lợi ích thực tế cho nông dân, hợp tác xã và cộng đồng địa phương. Nếu thiếu những điều kiện ấy, chuyển đổi xanh có nguy cơ dừng ở mục tiêu thay vì thay đổi cách sản xuất.
Đổi mới cần gắn với nhu cầu và năng lực tiếp cận
Ưu tiên thứ ba kết hợp chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo với liên kết chuỗi giá trị nông sản. Việt Nam đề nghị tăng hợp tác nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và số hóa để nâng năng suất, giảm chi phí sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm và cải thiện sức cạnh tranh. Hướng đi này cần thiết, nhưng công nghệ không tự tạo ra sức chống chịu: dữ liệu phải đáng tin cậy, công cụ phải dùng được trong điều kiện sản xuất thực tế, còn nông dân cần được đào tạo và hỗ trợ áp dụng. Hội nghị rà soát hoạt động của các nhóm công tác chuyên ngành trong năm 2026 và thảo luận những kế hoạch hành động hợp tác cho giai đoạn 2026-2030. Việt Nam cũng mong muốn tiếp tục trao đổi về giải pháp dựa trên dữ liệu và cơ chế tài chính phù hợp, đặt trên nền quản trị dữ liệu có trách nhiệm và nhu cầu thiết thực của nông dân. Thước đo cuối cùng của chương trình không phải số sáng kiến được công bố, mà là khả năng giúp người sản xuất duy trì sinh kế và để khu vực bảo đảm nguồn cung khi rủi ro xảy ra.
