Phát hiện sớm để ngăn sự việc leo thang
Phòng chống bạo lực học đường là quá trình nhận diện nguy cơ, hỗ trợ học sinh và ngăn xung đột leo thang trước khi gây tổn hại đến các em. Ngày 11/11, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hội nghị đánh giá công tác phòng, chống bạo lực học đường, giáo dục kỹ năng và tư vấn học đường; Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh dự và phát biểu tại hội nghị.
Theo báo cáo tháng 9/2026 của 27/34 Sở Giáo dục và Đào tạo, các địa phương đã phát hiện và hỗ trợ sớm 623 trường hợp học sinh có nguy cơ hoặc mâu thuẫn; đồng thời thực hiện 356.207 lượt tư vấn, hỗ trợ tâm lý. Đây không chỉ là con số hoạt động. Nó cho thấy phát hiện mâu thuẫn trước khi xung đột bùng phát là hướng cần ưu tiên: nhiều trường hợp bắt đầu từ bất đồng, xúc phạm, cô lập hoặc bắt nạt trên mạng, những dấu hiệu có thể âm thầm kéo dài trước khi người lớn nhận ra.
Xử lý sau khi có vụ việc vẫn cần thiết, nhưng không thể là trụ cột duy nhất. Khi nhà trường chỉ phản ứng lúc học sinh đã xô xát, cơ hội ngăn tổn thương và tìm nguyên nhân thường đã bị thu hẹp. Con số 623 vì thế đáng ghi nhận, đồng thời nhắc rằng phòng ngừa phải bắt đầu từ những dấu hiệu nhỏ trong quan hệ bạn bè và tâm lý học sinh.

Ba mắt xích: nhận diện, tư vấn và can thiệp
Phát hiện sớm không đồng nghĩa với gắn nhãn học sinh là “có vấn đề”. Đó là việc quan sát thay đổi trong cảm xúc, quan hệ bạn bè, dấu hiệu bị cô lập hay xung đột trên mạng, rồi tìm hiểu thận trọng và bảo vệ quyền riêng tư. Nếu thiếu bước lắng nghe, việc can thiệp vội vàng có thể làm học sinh mất niềm tin hoặc khiến mâu thuẫn nặng thêm.
Tư vấn học đường giúp tạo nơi an toàn để học sinh chia sẻ, đồng thời hỗ trợ người lớn nhận diện nguy cơ và kết nối với gia đình, y tế hoặc đơn vị phù hợp. Khi sự việc đã xảy ra, nhà trường vẫn cần can thiệp để bảo đảm an toàn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh, nhà giáo, rồi theo dõi để ngăn tái diễn. Vì vậy, nhận diện, hỗ trợ tâm lý và xử lý không nên vận hành thành những khâu rời rạc.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh phòng, chống bạo lực học đường không thể tách rời giáo dục kỹ năng và tư vấn học đường. Đây là lựa chọn đúng: kỷ luật có thể chặn một hành vi trước mắt, nhưng nếu không hiểu nguyên nhân và không hỗ trợ các em thay đổi cách ứng xử, nguy cơ xung đột lặp lại vẫn còn.

Kỹ năng ứng xử cần được thực hành, không chỉ tuyên truyền
Giáo dục kỹ năng có giá trị khi học sinh được luyện cách giải quyết tình huống cụ thể, thay vì chỉ nghe nhắc nhở chung về việc không bắt nạt. Các em cần biết tôn trọng khác biệt, kiểm soát cảm xúc, trao đổi khi bất đồng và tìm người lớn trợ giúp khi thấy không an toàn. Những năng lực này giúp học sinh có thêm lựa chọn trước khi phản ứng bằng lời nói hay hành động gây tổn thương.
Mâu thuẫn ngày nay cũng có thể đi qua lại giữa lớp học và không gian số: lời chế giễu trực tuyến có thể dẫn đến đối đầu ngoài đời, còn hình ảnh một vụ việc bị chia sẻ tiếp tục làm tổn thương người liên quan. Vì thế, giáo dục kỹ năng cần bao gồm cách ứng xử trên mạng, cách không phát tán nội dung gây hại và cách báo tin an toàn.
Quy mô hoạt động đã đáng kể: 34 tỉnh, thành phố triển khai kế hoạch phối hợp; 11.787 cơ sở giáo dục ký kết phối hợp với công an địa phương, đạt 95,66%; hơn 50.300 buổi tuyên truyền thu hút trên 11,6 triệu lượt học sinh. Nhưng số buổi tuyên truyền không tự động chứng minh học sinh đã biết xử lý xung đột. Thước đo thuyết phục hơn là các em có thể vận dụng kỹ năng trong tình huống thật và tìm được sự trợ giúp trước khi sự việc vượt khỏi tầm kiểm soát.

Điểm nghẽn nằm ở năng lực và phối hợp
Khoảng cách lớn nhất hiện nay là yêu cầu phát hiện sớm cao hơn năng lực thực tế của nhiều trường. Thiếu nhân lực, chuyên môn, không gian và kinh phí, cùng mạng lưới tư vấn học đường chưa đáp ứng nhu cầu, khiến những thay đổi nhỏ trong tâm lý hay quan hệ bạn bè dễ bị bỏ qua. Đây là thách thức thực chất, không thể khắc phục chỉ bằng việc giao thêm đầu việc cho giáo viên.
Thông tin và phối hợp giữa nhà trường, gia đình, công an, y tế và chính quyền địa phương cũng chưa luôn thông suốt. Nếu không rõ ai tiếp nhận, ai đánh giá nguy cơ và khi nào cần chuyển tuyến, học sinh có thể rơi vào khoảng trống hỗ trợ. Nhà trường cần rà soát nguy cơ, phân công người phụ trách và thiết lập cơ chế tiếp nhận, chuyển tuyến; quy trình phải bao quát phòng ngừa diện rộng, hỗ trợ sớm, can thiệp khi có vụ việc, phục hồi và ngăn tái diễn.
623 trường hợp được hỗ trợ là tín hiệu đáng khích lệ, nhưng chưa đủ để kết luận hệ thống đã bao phủ mọi nguy cơ. Chuyển từ xử lý vụ việc sang phòng ngừa chỉ có ý nghĩa khi học sinh được lắng nghe thường xuyên, kỹ năng được thực hành, tư vấn có người đảm trách và các cơ quan phối hợp rõ trách nhiệm. Phát hiện sớm không phải một chiến dịch ngắn hạn; đó phải là cách nhà trường duy trì an toàn mỗi ngày.







