Lợi thế 369 km chỉ có giá trị khi hàng hóa lưu thông nhanh
Kinh tế biên giới Tây Ninh là mô hình phát triển thương mại, sản xuất và dịch vụ dựa trên cửa khẩu, nhằm đưa hàng hóa qua biên giới hiệu quả hơn đồng thời gắn tăng trưởng với quốc phòng, an ninh.
Ngày 20/10, Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức hội thảo lấy ý kiến về đề án phát triển kinh tế biên giới đến năm 2035, định hướng 2050, để hoàn thiện giải pháp khai thác tiềm năng địa phương sau hợp nhất. Lý do đặt vấn đề lúc này rất rõ: Tây Ninh có khoảng 369 km đường biên, tiếp giáp ba tỉnh Campuchia, cùng hệ thống cửa khẩu quốc tế và khu kinh tế cửa khẩu. Nhưng chiều dài biên giới tự nó không tạo ra sức cạnh tranh. Nếu đường nối, kho bãi, thủ tục và dịch vụ kiểm định không đồng bộ, lợi thế địa lý sẽ dừng ở bản đồ. Vì vậy, kế hoạch gắn phát triển thương mại với giữ vững chủ quyền, an ninh và trật tự là điều kiện thiết yếu, không phải phần phụ của chiến lược tăng trưởng.
Cửa khẩu phải được nối với nhà máy, kho và cảng biển
Trọng tâm hạ tầng là hoàn thiện các cửa khẩu Mộc Bài, Xa Mát, Tân Nam và Bình Hiệp; đồng thời mở rộng trạm kiểm soát liên ngành tại Mộc Bài. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng Tây Ninh không thể cạnh tranh với các đầu mối logistics ASEAN chỉ bằng thêm điểm thông quan. Tỉnh cần tổ chức một chuỗi liền mạch từ vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến đến cửa khẩu và cảng biển. Đề án đã xác định mạng lưới kho bãi, phân phối, kiểm định và thông quan kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với các cảng phía nam.
Cảng quốc tế Long An có thể bổ sung lựa chọn trung chuyển và mở rộng kết nối đa phương thức, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng phối hợp giữa vận tải đường bộ, đường thủy và cảng biển. Tỉnh cũng cần dữ liệu logistics để điều phối hàng, tránh đầu tư rời rạc. Kết nối thị trường ASEAN sẽ đáng tin cậy hơn khi doanh nghiệp biết hàng đi tuyến nào, mất bao lâu và hoàn tất thủ tục ra sao.
Mục tiêu tăng trưởng cần đi cùng năng lực sản xuất
Đề án đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân kim ngạch xuất nhập khẩu qua biên giới 10,5–11% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030; đến giai đoạn 2031–2035, định hướng hình thành 4–5 trung tâm logistics đầu mối. Các chỉ tiêu này chỉ khả thi nếu logistics phục vụ hàng hóa có giá trị, thay vì chỉ tăng lượt xe qua cửa khẩu. Tây Ninh cần phát triển chế biến nông sản, thực phẩm, công nghiệp hỗ trợ và các ngành xanh, đồng thời xây dựng vùng nguyên liệu có truy xuất nguồn gốc.
Kế hoạch còn đặt kinh tế cửa khẩu, công nghiệp, thương mại, nông nghiệp và du lịch vào cùng một không gian phát triển, trong đó logistics kết nối sản xuất với lưu thông và xuất nhập khẩu. Cách tiếp cận này có ý nghĩa thiết thực với người dân: sản phẩm địa phương dễ tiếp cận thị trường hơn, còn dịch vụ và việc làm có thể mở rộng khi chuỗi hàng hóa hoạt động hiệu quả. Theo lộ trình được nêu tại hội nghị, dự thảo đề án phấn đấu hoàn thiện trong tháng 11/2026 để trình Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét.
Cạnh tranh bằng cửa ngõ xuyên biên giới, không phải sao chép cảng lớn
Các cảng và trung tâm logistics lớn trong khu vực có lợi thế về quy mô, còn Tây Ninh nên chọn vai trò khác biệt: cửa ngõ đường bộ kết nối Việt Nam với Campuchia và các hành lang hướng tới Lào, Thái Lan cùng những thị trường ASEAN. Muốn trở thành trung tâm giao thương, tỉnh cần làm cho việc chuyển hàng từ vùng sản xuất đến cửa khẩu và cảng biển ít điểm nghẽn hơn, đồng thời cải cách thủ tục và thúc đẩy mô hình cửa khẩu thông minh. Đây là lợi thế cạnh tranh thực dụng hơn việc chỉ công bố thêm quy hoạch.
Đến năm 2035, định hướng là mở rộng không gian kinh tế biên giới; tầm nhìn 2050 đặt Tây Ninh vào vai trò trung tâm kinh tế biên giới quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Thước đo thành công sẽ không chỉ là lượng hàng qua biên giới, mà còn là mức độ gắn kết giữa doanh nghiệp, người sản xuất và dịch vụ vận tải. Nếu kết nối hạ tầng, dữ liệu và an ninh được triển khai đồng bộ, kinh tế biên giới Tây Ninh có thể trở thành mắt xích bổ trợ cho logistics khu vực ASEAN; nếu không, lợi thế địa lý sẽ khó chuyển thành tăng trưởng bền vững.
