Không chỉ là một buổi biểu diễn
Nghệ thuật học đường là cách đưa học sinh đến gần tác phẩm, nghệ sĩ và di sản bằng hoạt động thưởng thức, tìm hiểu, trải nghiệm được thiết kế phù hợp với lứa tuổi và môi trường giáo dục. Năm học 2026–2027, TP.HCM dự kiến thí điểm các hoạt động như vậy tại trường phổ thông, tập trung vào nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh.
Kế hoạch có ý nghĩa vì không đặt nghệ thuật ở vị trí trang trí cho một ngày hội. Hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc cùng kịch và điện ảnh có thể giúp học sinh mở rộng cảm thụ, hiểu thêm về văn hóa và hình thành ý thức gìn giữ di sản. Nhưng mục tiêu ấy khó đạt nếu chương trình chỉ dừng ở việc biểu diễn rồi rời đi; học sinh cần cơ hội đặt câu hỏi, quan sát và kết nối tác phẩm với trải nghiệm của mình.
Thí điểm còn là phép thử về tính khả thi, hiệu quả và khả năng nhân rộng, đồng thời cung cấp cơ sở để hoàn thiện đề án phát triển nghệ thuật học đường giai đoạn 2026–2035. Vì vậy, kết quả nên được đo bằng mức độ học sinh tham gia và tiếp nhận, chứ không chỉ bằng số buổi tổ chức.
Nghệ sĩ cần học cách truyền đạt
Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM khai mạc lớp tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật cho văn nghệ sĩ và người hoạt động văn hóa vào ngày 30.10 tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. Khóa học kéo dài ba ngày, từ 30.10 đến 1.11.2026, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo. Đây là bước chuẩn bị cần thiết: giỏi nghề không mặc nhiên đồng nghĩa với biết dạy.
Nội dung tập huấn hướng nghệ sĩ đến tâm lý và khả năng tập trung của học sinh, kỹ năng đặt câu hỏi, dẫn chuyện, tổ chức giao lưu và tương tác. Học viên còn tiếp cận phương pháp giáo dục điện ảnh, thiết kế nội dung theo lứa tuổi, hoạt động trải nghiệm và thực hành xây dựng kịch bản chương trình. Những kỹ năng ấy giúp chuyển kiến thức chuyên môn thành ngôn ngữ gần gũi, trực quan, thay vì buộc học sinh phải theo dõi một phần trình diễn dài mà không có điểm tựa.
NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy nhấn mạnh rằng cách giới thiệu tác phẩm cho học sinh tiểu học không thể giống cách dành cho học sinh trung học. Sự phân tầng này nên được xem là yêu cầu cốt lõi của giáo dục nghệ thuật: chọn ví dụ, thời lượng và cách tương tác theo từng nhóm tuổi, để nghệ sĩ trong trường học trở thành người mở lối vào tác phẩm chứ không chỉ là khách mời biểu diễn.
Kết nối bằng trải nghiệm, không áp đặt
Một mô hình có sức sống cần kết hợp biểu diễn với trò chuyện, hỏi đáp và trải nghiệm. Học sinh có thể gặp nghệ sĩ, nghệ nhân, tìm hiểu cách một loại hình được tạo nên, rồi chia sẻ điều mình chú ý hoặc chưa hiểu. Với điện ảnh, chẳng hạn, hoạt động xem phim cần có phần dẫn nhập và trao đổi phù hợp; với nghệ thuật truyền thống, nghệ sĩ có thể giải thích nhạc cụ, nhân vật hay quy ước sân khấu bằng cách dễ tiếp nhận.
Điều quan trọng là xây dựng nội dung phù hợp, có phương pháp truyền đạt phân tầng theo cấp học và cơ chế phối hợp giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục, đơn vị nghệ thuật và nhà trường. Nhà trường không nên chỉ là nơi cho mượn hội trường: giáo viên cần giúp nghệ sĩ hiểu lịch học, đặc điểm lớp và mục tiêu giáo dục; nghệ sĩ cần tôn trọng giới hạn thời lượng, lứa tuổi và khả năng tiếp nhận.
Kế hoạch yêu cầu hoạt động không ảnh hưởng thời gian học chính khóa, đồng thời khuyến khích huy động nguồn lực xã hội hóa. Đây là giới hạn hợp lý, nhưng không nên biến thành lý do để nội dung bị rút gọn thành tiết mục minh họa. Giá trị nằm ở việc học sinh được tham gia có chủ đích, không phải ở quy mô sân khấu hay độ nổi tiếng của người biểu diễn.
Đánh giá để đi đường dài
TP.HCM đặt mục tiêu phấn đấu để 100% cơ sở giáo dục phổ thông thuộc phạm vi quản lý tổ chức cho học sinh tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật trong mỗi năm học. Mục tiêu bao phủ rộng tạo động lực, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng chất lượng: một hoạt động phù hợp và có tương tác có thể để lại dấu ấn lâu hơn nhiều buổi diễn hình thức.
Ngành văn hóa được giao phối hợp với ngành giáo dục, địa phương và cơ sở giáo dục để tổ chức, theo dõi và đánh giá thí điểm; phản hồi từ nhà trường, giáo viên, học sinh và phụ huynh cần được dùng để điều chỉnh nội dung, phương pháp. Đây là phần không thể xem nhẹ. Nếu chỉ đếm số trường tham gia mà không hỏi học sinh nhớ gì, thích gì và muốn tìm hiểu thêm điều gì, thành phố sẽ thiếu căn cứ để hoàn thiện mô hình.
Kế hoạch thí điểm đáng ủng hộ vì nối di sản và nghệ thuật đương đại với đời sống học sinh, đồng thời buộc nghệ sĩ chuẩn bị cho một vai trò mới. Thành công sẽ không đến từ việc đưa sân khấu vào trường bằng mọi giá, mà từ sự phối hợp đều đặn, nội dung vừa sức và đối thoại thật sự giữa nghệ sĩ với học sinh. Đó mới là nền tảng để nghệ thuật học đường phát triển bền vững.
