Tầm nhìn chỉ có ý nghĩa khi định hình cách hành động
AI vì con người là cách phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo sao cho công nghệ phục vụ nhu cầu xã hội, mở rộng cơ hội tiếp cận và bảo vệ người dân trước rủi ro. Tại Tuần lễ Số Quốc tế 2026 ở Quảng Ninh, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu định hướng chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI, với tầm nhìn “AI vì con người, AI cho mọi người, AI do Việt Nam làm chủ và cùng thế giới kiến tạo”. Đây là một tuyên bố có giá trị định hướng, nhưng không thể tự bảo đảm rằng lợi ích AI sẽ được chia sẻ rộng rãi. Thước đo nằm ở những lựa chọn cụ thể: ai có thể tiếp cận công nghệ, dữ liệu và năng lực tính toán được phát triển ra sao, và quyền lợi của người dân được bảo vệ thế nào. Vì vậy, ba cam kết được nêu tại sự kiện cần được xem như những phép thử cho tầm nhìn, chứ không chỉ là lời khẳng định về tham vọng.
Xây dựng năng lực để AI không chỉ dành cho số ít
Cam kết thứ nhất là tăng cường năng lực AI quốc gia thông qua hạ tầng số, nguồn lực tính toán, dữ liệu chất lượng, mô hình AI tiếng Việt và nhân lực có kỹ năng. Đây là nền móng cần thiết: nếu thiếu những điều kiện ấy, mục tiêu AI cho mọi người dễ dừng ở khẩu hiệu, còn việc ứng dụng có thể chỉ tập trung vào những tổ chức vốn đã có nhiều nguồn lực. Nhưng đầu tư vào năng lực không nên bị hiểu là chỉ xây thêm hạ tầng hay mô hình. Cần gắn các nguồn lực đó với khả năng tiếp cận và những nhu cầu thực tế của xã hội; đồng thời phát triển nhân tài trong nước, thu hút chuyên gia và kết nối Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Một chiến lược AI Việt Nam hướng đến con người phải coi năng lực quốc gia là điều kiện để mở rộng cơ hội, không phải mục tiêu tự thân. Nếu thiếu mối liên hệ ấy, quy mô năng lực tăng lên vẫn chưa chứng minh được AI đang phục vụ số đông.
Quản trị cởi mở phải đi cùng trách nhiệm
Cam kết thứ hai là tạo môi trường đổi mới sáng tạo cởi mở, có chính sách hỗ trợ, áp dụng quản lý theo mức độ rủi ro và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Hướng đi này đáng chú ý vì đặt hai yêu cầu cạnh nhau: tạo điều kiện cho nghiên cứu và doanh nghiệp phát triển, đồng thời bảo vệ người dân trước tác động có thể phát sinh từ AI. Quản trị không nên thành lớp thủ tục làm nghẽn ứng dụng; nhưng sự linh hoạt cũng không thể là lý do để né tránh trách nhiệm. Theo thông tin được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu tại sự kiện, Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu và Luật Chuyển đổi số, cùng các quy định về quản lý theo rủi ro và thử nghiệm có kiểm soát. Giá trị của khuôn khổ này sẽ tùy thuộc vào cách thực thi: quy định cần đủ rõ để tạo niềm tin, còn thử nghiệm cần tạo cơ hội học hỏi mà không đẩy rủi ro sang người dân.
Hợp tác quốc tế để tự chủ mà không khép kín
Cam kết thứ ba là mở rộng hợp tác với chính phủ, tổ chức quốc tế, trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu, đào tạo, tiêu chuẩn kỹ thuật, chia sẻ dữ liệu và ứng dụng AI. Đây không phải phần bổ sung bên lề: AI vượt qua biên giới, nên năng lực quốc gia khó phát triển trong trạng thái biệt lập. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh: “Tự chủ không có nghĩa là làm việc một mình”; theo ông, tự chủ là xây dựng năng lực để hợp tác bình đẳng, đóng góp tri thức và chia sẻ giá trị. Cách hiểu đó tránh được hai cực đoan: phụ thuộc hoàn toàn vào bên ngoài hoặc xem tự chủ là tự đóng cửa. Tuy nhiên, hợp tác chỉ góp phần hiện thực hóa tầm nhìn lấy con người làm trung tâm khi các ưu tiên chung được chuyển thành ứng dụng có ích, đi kèm quản trị đáng tin cậy và khả năng tiếp cận rộng. Ba cam kết vì thế cần vận hành cùng nhau: năng lực tạo nền, quản trị tạo niềm tin, còn hợp tác giúp mở rộng tri thức và cơ hội.
Tầm nhìn AI vì con người sẽ được đánh giá bằng cách những cam kết ấy tác động đến quyết định phát triển và ứng dụng, chứ không phải bởi sức gợi của một khẩu hiệu. Tuần lễ Số Quốc tế đã đặt ra hướng đi; nhiệm vụ khó hơn là giữ cho hạ tầng, chính sách và hợp tác cùng hướng đến lợi ích xã hội, trách nhiệm và khả năng tiếp cận. Khi đó, AI do Việt Nam làm chủ không đối lập với kết nối quốc tế, còn AI cho mọi người có thể trở thành nguyên tắc lựa chọn thay vì lời hứa chung.
