Từ yêu cầu hội nhập đến thay đổi trong trường học
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là tạo điều kiện để giáo viên và học sinh sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong hoạt động giáo dục, thay vì chỉ học ngôn ngữ này như một môn riêng. Chủ trương ấy xuất phát từ yêu cầu hội nhập: năng lực tiếng Anh có thể góp phần nâng cao chất lượng nhân lực và giúp học sinh tiếp cận tri thức toàn cầu. Tại diễn đàn “Từ học tiếng Anh đến học qua tiếng Anh”, diễn ra sáng 24/10 ở Hà Nội, Tiến sĩ Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, nhấn mạnh vai trò của năng lực này trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, chuyển từ học ngoại ngữ sang học một phần nội dung môn học bằng tiếng Anh không thể làm bằng mệnh lệnh hay tăng tiết đơn thuần. Đây là thay đổi về cách tổ chức dạy và học, đòi hỏi lộ trình phù hợp với điều kiện từng nơi, từ hạ tầng và học liệu đến năng lực của giáo viên các môn. Nếu mục tiêu chỉ được đo bằng số giờ học, trường học dễ chạy theo hình thức mà bỏ lỡ điều cốt yếu: giúp học sinh tự tin sử dụng ngôn ngữ để học hỏi, trao đổi và khám phá kiến thức.
Thói quen không hình thành chỉ trong giờ tiếng Anh
Muốn tiếng Anh trở thành một phần đời sống học đường, học sinh phải có cơ hội nghe, nói, đọc và dùng ngôn ngữ này thường xuyên; giáo viên cũng cần tham gia vào môi trường ấy. Ngày 24/10, Phòng Văn hóa và Xã hội xã Hoài Đức, Hà Nội, tổ chức hội nghị tập huấn nhằm từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi thói quen chỉ được tạo qua thực hành lặp lại, không phải bằng một đợt phát động ngắn hạn.
Lãnh đạo địa phương cho biết chất lượng tiếng Anh của học sinh đã cải thiện nhưng chưa cao, nên nâng chất lượng môn học tiếp tục là ưu tiên. Nhà trường cần tạo không gian giao tiếp, khuyến khích học sinh thực hành trong hoạt động phù hợp và bổ sung học liệu; giáo viên có thể cùng học với học sinh, dùng công cụ hỗ trợ phát âm và chọn lọc tài liệu chuyên môn. Tự đánh giá năng lực, xác định việc ưu tiên rồi lồng ghép tiếng Anh từng bước sẽ thực tế hơn việc tăng tải đồng loạt. Quan trọng không kém là tránh biến chủ trương thành áp lực đóng góp cho phụ huynh.
Mầm non cần giáo viên được chuẩn bị, không chỉ có chương trình
Ở bậc mầm non, dạy tiếng Anh mầm non đòi hỏi nhiều hơn việc đưa phần mềm hoặc một tiết làm quen vào lịch sinh hoạt. Ngày 31/10, đoàn công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo làm việc với Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh về mô hình và kế hoạch bồi dưỡng giáo viên để triển khai tiếng Anh ngôn ngữ thứ hai ở cấp học này. Theo thống kê của ngành giáo dục thành phố, 741 cơ sở mầm non đã tổ chức cho trẻ làm quen với tiếng Anh, tương đương 48,9% tổng số cơ sở.
Độ phủ ấy chưa đồng nghĩa với năng lực triển khai đồng đều. Tại phường Cát Lái, 24 trong 40 trường mầm non đã có chương trình làm quen tiếng Anh. Nhưng ở trường công, phần việc này thường do giáo viên kiêm nhiệm, chưa có giáo viên tiếng Anh chuyên trách; một số trường tư lại vướng hạn chế về trình độ ngoại ngữ của đội ngũ. Vì vậy, đào tạo giáo viên tiếng Anh cần bao gồm cả năng lực ngôn ngữ lẫn cách thiết kế hoạt động phù hợp từng độ tuổi, chứ không thể chỉ cấp học liệu rồi giao trường tự xoay xở.
Xã hội hóa phải đi cùng trách nhiệm và lộ trình
Khi chưa thể tăng ngay số lượng giáo viên, huy động sự tham gia của xã hội có thể giúp mở rộng cơ hội làm quen với tiếng Anh, nhưng không nên trở thành cách chuyển gánh nặng sang gia đình. Định hướng được nêu là kết hợp nhiều phương thức bồi dưỡng: trường đại học xây dựng chương trình chuẩn, địa phương tìm cách thu hút nhân lực chất lượng và các cơ sở đào tạo giáo viên được giao chuẩn bị nguồn nhân lực; Nhà nước ưu tiên đầu tư cho khu vực khó khăn. Đây là điều kiện để xã hội hóa hỗ trợ hệ thống, thay vì khiến chất lượng học tập phụ thuộc vào khả năng đóng góp của phụ huynh.
Các trường cần công khai mục tiêu, phân công trách nhiệm, thời hạn và kết quả dự kiến; hoạt động phối hợp phải tự nguyện, minh bạch, đúng quy định và không làm quá tải giáo viên, học sinh. Sự tham gia của gia đình và đơn vị hỗ trợ chỉ có ý nghĩa khi phục vụ lợi ích của trẻ, đồng thời giúp giáo viên tự tin hơn trong lớp học. Vì thế, thước đo thành công không phải số chương trình được mở, mà là mức độ trẻ được tiếp xúc tiếng Anh an toàn, phù hợp và đều đặn.
Kết luận: Đầu tư vào điều kiện, không chạy theo khẩu hiệu
Chủ trương đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai đáp ứng một nhu cầu có thật của hội nhập, nhưng kết quả phụ thuộc vào những việc cụ thể: tạo môi trường sử dụng thường xuyên, đào tạo đủ giáo viên và bảo đảm cách triển khai phù hợp từng cấp học. Đặc biệt ở mầm non, cần lộ trình bồi dưỡng có hệ thống và cơ chế xã hội hóa có trách nhiệm, ưu tiên nơi thiếu điều kiện. Nếu thiếu những nền tảng ấy, mục tiêu dễ dừng ở khẩu hiệu; nếu được chuẩn bị nghiêm túc, tiếng Anh trong trường học có thể trở thành công cụ học tập hằng ngày thay vì thêm một áp lực cho thầy cô, trẻ nhỏ và gia đình.
