Tuyến vận tải nội địa giữ vai trò kết nối vùng
Hành lang đường thủy phía Nam là mạng lưới vận tải được cải tạo để nối Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ, đưa hàng hóa đến các đầu mối cảng biển và giảm phụ thuộc vào những tuyến vận chuyển đang chịu áp lực. Dự án trải qua Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp và Vĩnh Long, với hai hướng chính: hành lang Đông – Tây kết nối đồng bằng và hành lang Bắc – Nam nối Đông Nam Bộ với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: logistics không thể hiện đại nếu chỉ mở rộng một bến cảng mà bỏ quên tuyến đưa hàng tới đó. Hiện chủ đầu tư mời thầu gói A1 nâng cấp kênh Chợ Lách, rạch Kỳ Hôn và rạch Lá; hồ sơ được phát hành từ ngày 30/9/2026, dự kiến mở thầu ngày 23/11/2026. Hai gói xây lắp chính dự kiến hoàn tất lựa chọn nhà thầu trong quý IV/2026.
Lợi ích nằm ở chi phí vận tải và khả năng lưu thông
Giá trị của dự án logistics khu vực không chỉ nằm ở công trình mới, mà ở việc hàng hóa có thể di chuyển ổn định hơn giữa nơi sản xuất, các điểm trung chuyển và cảng biển. Mục tiêu được nêu là giảm ùn tắc, tai nạn và chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường thủy. Với doanh nghiệp, tuyến luồng thông suốt có thể giúp việc lập kế hoạch giao nhận bớt phụ thuộc vào những điểm nghẽn; với người dân, giảm áp lực vận tải và rủi ro tai nạn là lợi ích thiết thực hơn những khẩu hiệu về kết nối. Tuy vậy, công trình cũng tác động trực tiếp đến cộng đồng: riêng tại Vĩnh Long, khoảng 1.248 thửa đất của 932 hộ bị ảnh hưởng. Vì thế, bồi thường, tái định cư và bàn giao mặt bằng không thể bị xem là thủ tục phụ. Nếu chậm tháo gỡ, lợi ích vận hành sẽ tiếp tục nằm trên giấy.
Bài học từ cửa ngõ cảng biển: luồng tuyến phải theo kịp cảng
So sánh với chiến lược mở rộng cảng ở các nước lân cận cần thận trọng: dữ liệu được nêu ở đây không đủ để đối chiếu quy mô hay tiến độ cụ thể của từng nước. Nhưng bài học về kết nối thì rõ ràng. Ở phía Bắc, lượng tàu dự báo đến năm 2030 khiến luồng một làn tại Lạch Huyện được đánh giá là không còn đáp ứng, nên cần xem xét mở rộng thành hai làn. Các bến cảng phát triển nhanh mà luồng tàu không theo kịp sẽ làm giảm hiệu quả của cả hệ thống. Đề xuất nâng cấp đồng bộ ba tuyến luồng ở khu vực Hải Phòng – Quảng Ninh nhằm khắc phục hạn chế tàu ra vào và đáp ứng nhu cầu hàng hóa tương lai. Trong khi đó, hành lang phía Nam tập trung vào hạ tầng vận chuyển nội địa và kết nối vùng. Hai hướng đầu tư bổ trợ nhau: một bên mở rộng cửa ngõ hàng hải, bên kia giúp hàng hóa đến được cửa ngõ ấy.
Tiến độ mặt bằng sẽ quyết định sức cạnh tranh
Nâng cấp hạ tầng vận chuyển chỉ tạo ra lợi thế khi các đoạn tuyến, công trình phụ trợ và kết nối với cảng được triển khai đồng bộ. Trường hợp Lạch Huyện cho thấy luồng hàng hải có thể mở đường cho tàu lớn và các tuyến vận tải trực tiếp xa hơn, qua đó giảm nhu cầu trung chuyển và tiết kiệm chi phí logistics. Nhưng với hành lang phía Nam, nút thắt trước mắt là tổ chức thi công và giải phóng mặt bằng, chứ không phải những lời hứa chung về kết nối thương mại. Một tuyến thủy tốt hơn có thể giúp hàng lưu thông thuận lợi, song không tự động bảo đảm hàng hóa sẽ tiếp cận thị trường quốc tế nếu các khâu vận tải tiếp nối còn rời rạc. Kết luận rất rõ: đây là hướng đầu tư đúng, nhưng hiệu quả chỉ được chứng minh bằng tiến độ thực tế, mặt bằng được bàn giao và sự liền mạch từ tuyến sông tới cảng.
