Ba vụ việc, một khoảng trống truy xuất đáng báo động
Thực phẩm không rõ nguồn gốc là hàng hóa không có giấy tờ hợp pháp xác nhận xuất xứ và chủ thể chịu trách nhiệm, khiến việc kiểm tra chất lượng, bảo quản và truy xuất khi có sự cố trở nên khó khăn. Ba vụ việc được phát hiện tại Lào Cai và Quảng Ninh trong tháng 10 cho thấy đây không phải một kiểu vận chuyển đơn lẻ: hàng bị chia nhỏ qua cửa khẩu, đưa theo đường thủy hoặc chuyển về kho lạnh trước khi phân phối. Ngày 13/10, Hải quan cửa khẩu quốc tế Lào Cai thu giữ 275 kg thực phẩm đông lạnh gồm lạp xưởng, xúc xích, thịt xiên và trứng non; toàn bộ đã rã đông, không có hóa đơn chứng từ và không ai nhận là chủ hàng. Đây là tín hiệu đáng lo hơn con số riêng lẻ: khi chuỗi sở hữu và bảo quản bị che khuất, người mua khó biết mình đang ăn gì và cơ quan chức năng khó lần ngược đường đi của hàng.
Từ bè mảng đến thùng xốp: vận chuyển theo nhiều chặng
Vụ việc tại Quảng Ninh cho thấy quy mô và cách tổ chức vận chuyển đáng chú ý. Khoảng 5 giờ ngày 22/10, lực lượng biên phòng kiểm tra khu vực Hồ Tràng Vinh, xã Hải Sơn, phát hiện 11 người đang bốc vác hàng trái phép; một số người tìm cách bỏ chạy bằng bè mảng và ô tô. Tang vật gồm 5.150 kg nầm lợn đông lạnh, 1.000 kg trứng gà non đông lạnh, ba bè mảng gắn máy và một xe bán tải. Hàng được đựng trong thùng xốp, một số đã bốc mùi hôi thối. Theo thông tin ban đầu, hàng được chuyển từ xe xuống bè từ tối hôm trước, đi men theo lòng hồ rồi chờ thời điểm đưa lên bờ. Cách đi nhiều chặng, kết hợp phương tiện đường bộ và đường thủy, khiến việc giám sát khó hơn; song những dữ kiện này chưa đủ để kết luận vai trò của từng người.
Trứng gà non và dấu hiệu của một đường dây bị nghi ngờ
Tại Lào Cai, một vụ việc khác tập trung vào trứng gà non. Khoảng 10 giờ 50 ngày 25/10, lực lượng chức năng phát hiện hai người mang 60 kg trứng qua luồng nhập cảnh; cùng thời điểm, kiểm tra một kho trên đường Triệu Quang Phục phát hiện thêm 641 kg. Số hàng có dấu hiệu chảy nước, không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp và chưa được khai báo hải quan. Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lào Cai cho biết đường dây bị nghi có khoảng 30–50 người, chia việc vận chuyển, tiếp nhận, bảo quản và phân phối. Theo thông tin điều tra ban đầu, người vận chuyển được cho là giấu hàng trong ba lô, túi xách rồi đưa về kho có thiết bị lạnh; tại đây có camera và người quan sát tuyến đường. Những chi tiết này mô tả hướng điều tra, không phải kết luận về trách nhiệm hình sự của bất kỳ cá nhân nào.
Rủi ro không dừng ở việc hàng hóa thiếu giấy tờ
Khi thực phẩm đông lạnh bị rã đông, chảy nước hoặc bốc mùi, người tiêu dùng có lý do để lo ngại về điều kiện bảo quản và độ an toàn. Tuy nhiên, các dấu hiệu được ghi nhận tại hiện trường không tự chúng xác định mức độ nguy hại của từng sản phẩm; cần kết quả kiểm tra chuyên môn để có kết luận. Điều có thể nói chắc là thiếu hóa đơn, chứng từ và thông tin chủ sở hữu làm suy yếu khả năng truy xuất lô hàng, thu hồi sản phẩm và xác định trách nhiệm nếu phát sinh sự cố. Ba vụ việc cũng cho thấy buôn lậu thực phẩm có thể dựa vào nhiều mắt xích, từ người khuân vác đến phương tiện, kho chứa và khâu phân phối. Hải quan Lào Cai đã tạm giữ tang vật để xử lý; vụ việc ở Quảng Ninh tiếp tục được xác minh, còn đường dây trứng gà non vẫn đang điều tra. Cần chờ kết quả chính thức, nhưng không nên xem nhẹ khoảng trống kiểm soát mà các vụ việc đã phơi bày.
