Du lịch số VR360: từ công nghệ giải trí thành cánh cửa bước vào di sản
Du lịch số VR360 là hình thức khám phá điểm đến thông qua không gian 360 độ được số hóa, nơi người tham gia đeo kính thực tế ảo và dùng bộ điều khiển để di chuyển, quan sát, tương tác với cảnh quan, di tích, làng nghề hay vũ trụ mà không cần hiện diện trực tiếp, biến chiếc kính thành cánh cửa mở ra trải nghiệm du lịch và học tập mới. Trong vài năm gần đây, công nghệ này ở Việt Nam không còn là “đồ chơi” của giới mê công nghệ, mà đang len vào lễ hội làng nghề, trường phổ thông, câu lạc bộ học thuật. Điều đáng nói là nó đi cùng một tư duy mới: dùng triển lãm công nghệ VR, mô hình 3D và giáo dục STEM thực tế ảo để đưa di sản văn hóa và tri thức khoa học đến ngay trong cộng đồng, thay vì chờ cộng đồng tự tìm đến.
Lễ hội làng nghề Chuyên Mỹ: kính VR360 bước vào không gian đình, chùa, làng nghề
Tại Lễ hội Vinh danh làng nghề lần thứ II và Tuần Văn hóa, Du lịch, Thương mại làng nghề xã Chuyên Mỹ năm 2026, gian hàng chuyển đổi số đã trở thành điểm tụ tập của người dân địa phương, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi. Không gian nhỏ nhưng tham vọng lớn: đưa du lịch số VR360 vào giữa lễ hội truyền thống. Người tham quan được hướng dẫn đeo kính, sử dụng bộ điều khiển để khám phá các điểm đến đã được số hóa, từ di tích đến làng nghề.
Điểm khôn ngoan của mô hình này là không ép ai phải “lên đời công nghệ” ngay lập tức. Bên cạnh khu vực trải nghiệm kính thực tế ảo, màn hình tương tác hiển thị hình ảnh toàn cảnh để người dân cùng theo dõi, thay đổi góc nhìn, làm quen với di sản văn hóa VR theo nhịp độ của mình. Gian hàng còn giới thiệu nội dung về di tích, làng nghề, nghệ nhân, bản đồ du lịch số, kèm mã QR dẫn tới Cổng thông tin Chuyên Mỹ Smart để người tham quan tiếp tục khám phá bằng điện thoại. Trong bối cảnh lễ hội vinh danh làng nghề, VR360 không thay thế chiêng trống, mà bổ sung một ngôn ngữ kể chuyện mới cho di sản địa phương.
Amstro’s Gallery: khi giáo dục STEM thực tế ảo biến vũ trụ thành sân chơi ba giờ
Nếu Chuyên Mỹ dùng VR để kể chuyện làng nghề, thì Amstro’s Gallery tại Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam lại dùng kính VR để kể câu chuyện vũ trụ. Ngày 17/10, triển lãm thiên văn học Amstro’s Gallery 2026 với chủ đề “Vetuoris” đã thu hút khoảng 3.000 lượt khách tham quan chỉ trong ba giờ tổ chức. Con số này cho thấy một điều: khi khoa học được trình bày bằng trải nghiệm kính thực tế ảo, minigame, mô hình 3D và DIY, học sinh và phụ huynh không còn xem thiên văn là môn học xa vời.
Điểm nhấn của chương trình là hệ thống sáu phân khu gồm Minigame, Mô hình, Thí nghiệm, DIY, Roleplay và Sáng tạo với hơn 50 hoạt động. Tại các khu trải nghiệm, khách tham quan dùng kính thực tế ảo để khám phá không gian vũ trụ, tìm hiểu hệ Mặt Trời, quan sát mô hình thiên văn in 3D hoặc tự tay lắp ráp mô hình khoa học. Theo chia sẻ của Trưởng Ban Tổ chức Đỗ Khắc Việt, mục tiêu là “khơi dậy niềm đam mê khoa học và STEM ở các bạn học sinh, biến nơi đây thành một sân chơi vừa học vừa chơi đầy bổ ích”. Đây không chỉ là triển lãm công nghệ VR, mà là bài thực hành sống động về giáo dục STEM thực tế ảo: học sinh quan sát, thử nghiệm, đặt câu hỏi ngay trong không gian trưng bày.
Từ làng nghề đến vũ trụ: VR đang viết lại thói quen học và chơi của cộng đồng
Nhìn từ Chuyên Mỹ và Amstro’s Gallery, có thể thấy một mẫu số chung: công nghệ VR không còn nằm trong phòng lab hay trung tâm thương mại, mà đang được cộng đồng tự kéo về không gian của mình. Ở làng nghề, du lịch số VR360 giúp người dân tiếp cận di sản văn hóa VR qua kính thực tế ảo và màn hình tương tác, với sự hỗ trợ trực tiếp của người hướng dẫn. Ở trường học, giáo dục STEM thực tế ảo đưa học sinh vào hành trình khám phá vũ trụ bằng kính VR, mô hình 3D, thí nghiệm và trò chơi nhập vai.
Điều đáng chú ý là cả hai mô hình đều đặt trải nghiệm lên trước, lý thuyết đi sau. Người dân Chuyên Mỹ được mời “đeo kính rồi hãy hỏi” về cách công nghệ ứng dụng vào quảng bá điểm đến. Khách tham quan Amstro’s Gallery được khuyến khích quan sát qua kính thiên văn, dùng VR, tự tay làm thí nghiệm để hình dung rõ hơn các hiện tượng khoa học. Khi di sản và khoa học trở thành thứ có thể chạm, nhìn, chơi cùng, khoảng cách giữa “cái cao siêu” và đời sống thường ngày thu hẹp lại. Và đó chính là vai trò lớn nhất của triển lãm công nghệ VR: không phải phô diễn thiết bị, mà là thay đổi thói quen học và chơi của cộng đồng.
Kết luận: chiếc kính nhỏ, tham vọng lớn cho di sản và khoa học cộng đồng
Hai sự kiện ở Hà Nội cho thấy một xu hướng rõ ràng: khi du lịch số VR360 và giáo dục STEM thực tế ảo được đưa vào đúng bối cảnh – lễ hội làng nghề, trường phổ thông – chúng có thể trở thành công cụ mạnh mẽ để làm mới cách cộng đồng tiếp cận di sản và tri thức. Gian hàng chuyển đổi số Chuyên Mỹ biến bản đồ du lịch số, mã QR, kính VR thành bộ công cụ kể chuyện về di tích, làng nghề, nghệ nhân ngay giữa không gian lễ hội. Amstro’s Gallery biến kiến thức thiên văn vốn phức tạp thành hơn 50 hoạt động trực quan, dễ hiểu, thu hút 3.000 lượt khách trong ba giờ.
Tương lai của triển lãm công nghệ VR ở Việt Nam sẽ không nằm ở việc sở hữu thiết bị đắt tiền, mà ở cách cộng đồng dùng chúng để phục vụ mục tiêu của mình: giữ gìn và kể lại di sản, khơi dậy đam mê khoa học, tạo sân chơi vừa học vừa chơi cho mọi lứa tuổi. Chiếc kính thực tế ảo có thể nhỏ, nhưng tham vọng mà nó mang theo – đưa văn hóa và vũ trụ đến gần từng người dân – thì không hề nhỏ.
