Mở màn cho hành trình âm nhạc truyền thống
Cuộc thi độc tấu và hòa tấu nhạc cụ truyền thống toàn quốc là sân chơi nghệ thuật chuyên nghiệp, nơi nghệ sĩ trên cả nước thể hiện kỹ thuật, khả năng sáng tạo và sức biểu đạt của âm nhạc dân tộc. Giai đoạn 1 khai mạc lúc 20 giờ tối 24/10 tại Nhà hát Triển lãm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng, mở đầu cho tuần biểu diễn kéo dài đến ngày 30/10. Đây không chỉ là một lễ khai màn, mà còn là dịp để âm thanh nhạc cụ truyền thống hiện diện trước công chúng bằng những cuộc trình diễn trực tiếp. Cuộc thi nhạc cụ dân tộc năm nay mang chủ đề “Âm sắc Việt – Hội tụ – Tỏa sáng”, nhấn mạnh sự gặp gỡ giữa các đơn vị nghệ thuật và nhiều cách tiếp cận khác nhau với di sản. Việc tổ chức tại hai địa phương cũng mở rộng không gian biểu diễn, thay vì giới hạn cuộc thi ở một điểm đến.
Quy mô toàn quốc, hai chặng tổ chức
Cuộc thi diễn ra qua hai giai đoạn: tại Lâm Đồng từ ngày 24 đến 30/10 và tại Thái Nguyên từ ngày 6 đến 12/11. Có 33 đơn vị nghệ thuật công lập và ngoài công lập cùng khoảng 800 thí sinh tham gia; riêng chặng đầu quy tụ 16 đơn vị với gần 400 thí sinh. Quy mô này cho thấy cuộc thi có sức hút vượt ra ngoài phạm vi một hội diễn đơn lẻ: nghệ sĩ, nhóm biểu diễn và cơ sở đào tạo có cơ hội gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, đồng thời kiểm chứng năng lực nghề nghiệp trong một sân chơi chung. Giá trị đáng chú ý không nằm ở những con số riêng lẻ, mà ở cơ hội để các thế hệ và đơn vị nghệ thuật cùng đưa tiếng đàn, tiếng sáo và nhiều nhạc cụ truyền thống khác đến gần công chúng.
Từ tài năng cá nhân đến sức mạnh tập thể
Độc tấu nhạc cụ dân tộc đặt trọng tâm vào khả năng làm chủ nhạc cụ, kỹ thuật và chiều sâu biểu cảm của từng nghệ sĩ. Ngược lại, hòa tấu nhạc cụ truyền thống đòi hỏi sự phối hợp ăn ý, tinh thần đồng đội và sáng tạo chung. Hai hình thức không cạnh tranh với nhau; chúng làm nổi bật hai mặt bổ sung của thực hành âm nhạc truyền thống: dấu ấn cá nhân và năng lực cộng hưởng. Sự đối chiếu ấy cũng khiến cuộc thi có ý nghĩa hơn một cuộc kiểm tra kỹ thuật. Khi người nghệ sĩ phải vừa gìn giữ đặc trưng âm sắc, vừa tìm cách biểu đạt phù hợp với đời sống hôm nay, di sản không còn là thứ chỉ để trưng bày. Cuộc thi có thể góp phần phát hiện tài năng trẻ, chia sẻ kinh nghiệm và lan tỏa giá trị nghệ thuật, qua đó hỗ trợ sự phát triển lâu dài của âm nhạc dân gian Việt Nam.
Khâu chuẩn bị và kỳ vọng sau khai mạc
Trước lễ khai mạc, Ban tổ chức họp với đại diện các đoàn, trao đổi và giải đáp những vấn đề liên quan đến cuộc thi trước, trong và sau các phần dự thi. Đạo diễn Cục Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Xuân Bắc cho biết công tác chuẩn bị đã được triển khai kỹ lưỡng; Ban tổ chức cũng cam kết hỗ trợ các đơn vị để họ hoàn thành tốt phần thi. Cuộc họp và buổi rà soát tổng duyệt cho thấy chất lượng sự kiện không chỉ phụ thuộc vào sân khấu, mà còn vào việc tạo điều kiện để nghệ sĩ tập trung biểu diễn. Đây là hướng chuẩn bị cần thiết cho một cuộc thi quy mô lớn. Nhưng giá trị cuối cùng sẽ được đo bằng những gì diễn ra trên sân khấu: tài năng mới có được phát hiện, kinh nghiệm có được trao truyền và âm nhạc truyền thống có tiếp tục chạm đến khán giả trẻ hay không.
Di sản chỉ sống khi được tiếp tục thực hành
Nhạc cụ truyền thống lưu giữ bản sắc và sức sáng tạo của nhiều thế hệ, nhưng bảo tồn không thể chỉ dừng ở việc nhắc lại giá trị quá khứ. Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, điều quan trọng là vừa giữ căn cốt truyền thống, vừa đổi mới cách sáng tạo, biểu diễn và giới thiệu tác phẩm để tiếp cận công chúng rộng hơn, nhất là người trẻ. Vì vậy, cuộc thi nên được nhìn nhận như một mắt xích trong quá trình nuôi dưỡng nghệ sĩ, nâng cao chất lượng biểu diễn và đưa di sản vào đời sống đương đại. Lễ khai mạc tại Lâm Đồng mở ra cơ hội ấy; chặng tiếp theo ở Thái Nguyên sẽ tiếp tục nối dài hành trình. Nếu những âm sắc được cất lên có thể khơi gợi sự lắng nghe và thực hành tiếp nối, cuộc thi sẽ làm được nhiều hơn việc trao giải: góp phần giữ cho âm nhạc truyền thống luôn hiện diện.
