Điều dưỡng bệnh viện: không chỉ là tiêm truyền, mà là giữ ngọn lửa sống
Những người điều dưỡng bệnh viện và nhân viên y tế làm việc trong các khoa ung bướu, huyết học hay phục hồi chức năng là lực lượng chăm sóc bệnh nhân vừa thực hiện kỹ thuật chuyên môn, vừa hỗ trợ tâm lý bệnh nhân, nuôi dưỡng hy vọng sống qua từng thìa cháo, từng mũi tiêm và từng cuộc trò chuyện trong những ngày điều trị dài và cô đơn nhất. Họ là những người ở rất gần nỗi sợ, cơn đau và cả những khoảnh khắc bệnh nhân muốn buông xuôi, nhưng lại ít khi xuất hiện trong các câu chuyện tôn vinh. Quan điểm phổ biến vẫn xem bác sĩ là trung tâm, còn điều dưỡng chỉ là người thực hiện y lệnh. Đó là cách nhìn thiếu công bằng, bởi không có họ, phác đồ điều trị dù tối ưu đến đâu cũng khó đi hết quãng đường. Mỗi ca ghép tế bào gốc kéo dài 1–3 tháng trong phòng cách ly càng cho thấy vai trò sống còn của sự hiện diện âm thầm ấy.
Từ 5 giờ sáng đến những ca trực cuối ngày: chân dung một ngày chăm sóc toàn diện
Khi đồng hồ mới điểm 5 giờ sáng, ThS.BSCKII Nguyễn Thị Bích Thảo – Phó Trưởng khoa Y học cổ truyền và phục hồi chức năng – đã bắt đầu ngày mới bằng việc tập thể dục trước khi đến bệnh viện. Nghe có vẻ là lịch trình của một bác sĩ, nhưng nếu nhìn kỹ, đó cũng là nhịp sống quen thuộc của rất nhiều nhân viên y tế đang gánh trên vai cả chuyên môn lẫn trách nhiệm chăm sóc bệnh nhân ung thư. Từ 7h30, chị có mặt để giao ban, đi buồng thăm bệnh, hội chẩn và phối hợp điều trị nhằm giảm tác dụng không mong muốn của xạ trị, hóa trị, phù bạch mạch… – những thứ làm bệnh nhân kiệt quệ cả thể chất lẫn tinh thần. Điều đáng nói là chị không chỉ kê đơn, mà còn lắng nghe: "Tôi thường không chỉ nhìn vào phản ứng bên ngoài, mà tìm hiểu nỗi lo phía sau" – nỗi sợ trở thành gánh nặng, sợ mất khả năng tự chủ. Đó chính là chăm sóc bệnh nhân theo nghĩa toàn diện, nơi hỗ trợ tâm lý bệnh nhân được xem nghiêm túc như bất kỳ phác đồ thuốc nào.
Những thìa cháo trong phòng ghép: khi sự kiên nhẫn quan trọng hơn thuốc
Ở khoa Ghép tế bào gốc, điều dưỡng Lương Thị Sáng đã quá quen với những ca điều trị kéo dài 1–2 tháng, thậm chí 3 tháng trong phòng cách ly áp lực dương. Với bệnh nhân sau ghép, hóa chất khiến họ buồn nôn, chán ăn, cáu gắt, từ chối hợp tác. Lúc ấy, chăm sóc bệnh nhân không còn là chuyện truyền dịch đúng giờ, mà là cuộc chiến giữ họ không bỏ cuộc. Chị Sáng từng đối diện một bệnh nhân nam 45 tuổi rơi vào khủng hoảng, từ chối ăn uống, vệ sinh cá nhân, gần như buông xuôi tất cả. Cách chị chọn không phải là những lời khuyên sáo rỗng, mà là kiên nhẫn ngồi bên, động viên chia nhỏ bữa ăn, bắt đầu từ từng thìa cháo, thìa sữa. Song song với đó là hỗ trợ bác sĩ chọc dịch ổ bụng, thực hiện thuốc giảm đau, lợi tiểu, thay ga giường, vệ sinh cơ thể khi bệnh nhân tiêu chảy. Đây là lao động cảm xúc nặng nề, nhưng chính nó giúp mảnh ghép tế bào gốc mọc đạt 98% vào ngày thứ 30 – một "cuộc hồi sinh" mà người bệnh gọi là sinh nhật thứ hai.
Những chuyến xe 4 giờ sáng và giọt máu đầu nguồn
Nếu điều dưỡng tại khoa ghép đồng hành cùng bệnh nhân trong hành trình hồi phục, thì đội ngũ tiếp nhận máu lưu động lại âm thầm bảo vệ sự sống từ đầu nguồn. Có những chuyến đi, họ phải xuất phát từ 4–5 giờ sáng để kịp chuẩn bị cho buổi hiến máu, bất kể nắng mưa. Điều kiện tổ chức không phải lúc nào cũng thuận lợi: những ngày hè nóng nực ở điểm tiếp nhận không có điều hòa, những buổi mùa đông phải làm việc giữa mưa lạnh ngoài trời, có sáng mùa mưa nước tràn vào khu vực tổ chức khiến cả đội phải chờ nước rút mới tiếp tục. Công việc ấy ảnh hưởng rõ rệt đến đời sống gia đình, các đợt cao điểm khiến lịch công tác dày đặc, cuối tuần vẫn phải lên đường. Nhưng nhờ sự bền bỉ của những nhân viên y tế này, nguồn máu an toàn mới đến được phòng ghép, phòng mổ, phòng cấp cứu. Họ không trực tiếp bón từng thìa cháo, nhưng mỗi đơn vị máu là một phần sức lực giúp bệnh nhân có cơ hội đi hết phác đồ.
Áp lực vô hình và sự công nhận còn thiếu
Nhìn từ bên ngoài, người ta dễ thấy kỹ năng tiêm truyền, xét nghiệm, hội chẩn; khó thấy những lớp áp lực vô hình mà điều dưỡng bệnh viện và kỹ thuật viên phải gánh. BS Thảo thừa nhận: "Tôi nghĩ áp lực lớn nhất đôi khi không chỉ nằm ở việc lựa chọn phác đồ phù hợp, mà còn ở việc giúp người bệnh hiểu được những giới hạn đó mà không đánh mất hy vọng". Ở Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương, mỗi điều dưỡng – kỹ thuật viên một công việc, nhưng họ cùng chung sự tận tụy trong từng việc nhỏ để bảo vệ sự sống cho người bệnh. Những đóng góp ấy không phải lúc nào cũng được nhìn thấy, nhưng hiện diện trong từng thao tác đúng quy trình, từng lần động viên, từng đơn vị máu được tiếp nhận an toàn và từng kết quả xét nghiệm đáng tin cậy. Khi xã hội chỉ tôn vinh những ca mổ thành công mà quên người đã ngồi hàng giờ bên giường bệnh, chúng ta vô tình làm nhẹ đi giá trị của lao động chăm sóc và hỗ trợ tâm lý bệnh nhân. Đã đến lúc các bệnh viện, truyền thông và cả gia đình người bệnh phải coi sự gắn bó cảm xúc của điều dưỡng là một phần chính thức của kết quả điều trị, chứ không phải "phần phụ".
