Kết nối số biến câu chuyện bản làng thành cơ hội
Internet vùng cao là khả năng tiếp cận mạng ổn định tại các cộng đồng miền núi, giúp người dân tìm kiến thức, chia sẻ văn hóa và kết nối với khách hàng ngoài địa phương. Giá trị của kết nối ấy không nằm ở số lượt xem, mà ở việc nó có thể đưa sản phẩm, thông tin và cơ hội đến gần những người vốn ít được tiếp cận thị trường và tri thức.
Chị Phạm Thị Phương Mai, quê ở xã Trịnh Tường, Lào Cai, dùng video nấu món dân dã, giới thiệu rau rừng, cá suối, xôi nếp và phong tục bản địa để đưa đời sống Tây Bắc đến với khán giả nhiều vùng miền. Những nội dung này không chỉ kể chuyện quê hương: chúng giúp người xem biết đến sản phẩm, văn hóa và điểm đến, tạo cơ hội để sự quan tâm trực tuyến chuyển thành nhu cầu mua hàng hay trải nghiệm địa phương.
Đây là một hướng quảng bá có sức thuyết phục vì người dân tự kể câu chuyện của mình bằng những điều gần gũi, thay vì chờ người ngoài định nghĩa vùng đất. Nhưng video chỉ mở cánh cửa; để biến sự chú ý thành sinh kế, địa phương vẫn cần sản phẩm đáng tin cậy và dịch vụ phù hợp.
Bán nông sản online mở rộng đầu ra
Trước khi xây dựng kênh TikTok và Facebook, gia đình Mai thường bán được khoảng 5–10 đơn hàng mỗi ngày trong xã. Sau khi đăng video trải nghiệm sản phẩm và livestream, có những ngày lượng đơn lên tới hàng nghìn; kênh Mai Tây Bắc hiện có khoảng 787.200 người theo dõi.
Mật ong rừng, mỡ lợn đen bản, sâm đất, miến dong và hạt cải mèo là những mặt hàng được giới thiệu quanh năm, bên cạnh nông sản theo mùa. Mai còn liên kết với hợp tác xã để đưa sản phẩm OCOP lên mạng và hướng dẫn thanh niên cách quay, dựng video, bán hàng. Đó là cách biến bán nông sản online thành một con đường sinh kế miền núi rộng hơn, thay vì lợi ích chỉ dừng ở một tài khoản nổi tiếng.
Tuy nhiên, lượng theo dõi không tự động bảo đảm thu nhập. Chất lượng, giá cả, đóng gói và giao hàng vẫn quyết định khách có quay lại hay không. Internet mở thêm cửa ra thị trường; năng lực tổ chức sản xuất và bán hàng mới giúp người dân bước qua cánh cửa ấy.
Mạng xã hội đưa kiến thức đến gần người trẻ H’Mông
Giàng Thị Gầu hiểu rõ cái giá của việc thiếu kết nối. Khi dịch COVID-19 khiến việc học chuyển sang trực tuyến, cô phải lên đồi cao tìm sóng điện thoại; cha dựng lán trên đồi cà phê và làm bè tre để con qua sông Krông Pắc. Trải nghiệm ấy cho thấy Internet không phải tiện ích xa xỉ nếu người học cần nó để tiếp tục đến lớp.
Năm 2023, Gầu được bầu làm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh viên H’Mông Buôn Ma Thuột. Cô dùng mạng xã hội H’Mông để đăng video ngắn, bài viết về kỹ năng và hành trình phát triển bản thân; đồng thời chia sẻ thông tin về chính sách dành cho đồng bào dân tộc thiểu số, pháp luật đất đai, bình đẳng giới, phòng chống tảo hôn và bạo lực gia đình.
Theo Gầu, điện thoại có thể đưa lớp học, kiến thức và các mối quan hệ ở cách xa hàng chục, hàng trăm kilômét đến gần người trẻ. Nhưng thông tin chỉ hữu ích khi được giải thích dễ hiểu và gắn với hoàn cảnh cụ thể. Cô dự định tổ chức tọa đàm định kỳ khoảng ba lần mỗi tháng, kết nối cơ quan chức năng và nhà tài trợ để chia sẻ trực tiếp tại bản làng.
Vùng lõm sóng vẫn giới hạn cơ hội
Những câu chuyện thành công không thể che đi khoảng cách kết nối còn lớn. Trong giai đoạn 2021–2025, các doanh nghiệp viễn thông phối hợp phủ sóng tại 3.245 thôn, bản lõm sóng, đưa tỷ lệ thôn, bản có kết nối băng rộng di động lên 99,56%. Dù vậy, rà soát năm 2026 vẫn ghi nhận khoảng 400 thôn, bản tại 13 tỉnh, thành phố còn tình trạng lõm sóng.
Khi mạng chập chờn, người dân không chỉ khó livestream hay nhận đơn. Họ còn có thể gặp trở ngại khi cập nhật thời tiết, nhận cảnh báo thiên tai, tìm chính sách hỗ trợ sản xuất hoặc tra cứu thủ tục hành chính. Vì thế, phủ sóng không nên được xem là một chỉ tiêu hạ tầng đơn thuần: đó là điều kiện để người dân tham gia kinh tế số và tiếp cận thông tin thiết yếu.
Giai đoạn 2026–2030, chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đặt mục tiêu không chỉ phát triển hạ tầng mà còn bảo đảm quyền tiếp cận thông tin bình đẳng, thu hẹp khoảng cách số tại vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Hướng đi ấy chỉ có ý nghĩa nếu mạng ổn định đến tận bản, người dân có thiết bị phù hợp và được hướng dẫn sử dụng. Khi đó, Internet mới thực sự mở sinh kế và đưa kiến thức đến gần cộng đồng.
