Đề xuất thi hai môn: thay đổi cách nhìn về tuyển sinh
Thi hai môn vào lớp 10 là phương án tuyển sinh trong đó thí sinh làm bài Toán và Ngữ văn, thay vì dự thi ba môn như quy định hiện hành, nhằm giảm áp lực và bảo vệ cơ hội học tập. Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa phương án này vào dự thảo thông tư về tiếp nhận học sinh đầu cấp, công bố ngày 23/10/2026 để lấy ý kiến đến hết ngày 1/11/2026. Đây là đề xuất đáng chú ý không chỉ vì bớt một bài thi, mà còn vì nó đặt lại trọng tâm: tuyển sinh cần phục vụ quyền được học, không nên biến kỳ thi thành rào cản mặc định. Dự thảo cho phép địa phương chọn xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp hai phương thức; chỉ khi tổ chức thi, số môn mới được đề xuất còn Toán và Ngữ văn.
Cần phân biệt rõ phương án đang được bàn với quy định đã áp dụng. Hiện nay, kỳ thi vào lớp 10 công lập gồm ba môn hoặc bài thi: Toán và Ngữ văn bắt buộc, môn thứ ba do địa phương lựa chọn. Vì vậy, học sinh và phụ huynh chưa nên xem thi hai môn là quy định chắc chắn cho kỳ tuyển sinh sắp tới.
Bớt môn thi có thể giảm áp lực, nhưng không thay thế việc đổi cách học
Lý do dễ thấy nhất của đề xuất là giảm áp lực thi cử. Khi một môn được đưa vào kỳ thi, học sinh và gia đình thường dồn thời gian ôn luyện cho môn đó; học thêm và việc tập trung nguồn lực cũng có thể lấn át quá trình học đồng đều. Giảm một môn thi có thể hạ bớt gánh nặng thời gian, tâm lý và chi phí học tập, nhưng hiệu quả sẽ tùy vào cách nhà trường và gia đình tổ chức việc học, chứ không chỉ nằm ở số lượng đề thi. Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học Thái Văn Tài cho rằng giảm số môn nhằm hạn chế áp lực, hướng tới giáo dục toàn diện và tránh vô tình định hướng học sinh chọn ngành nghề theo môn thi.
Đó là mục tiêu đáng ủng hộ: không để môn thi trở thành tín hiệu khiến học sinh tưởng rằng những môn khác kém quan trọng, hay sớm bó hẹp lựa chọn nghề nghiệp. Toán và Ngữ văn có thể tiếp tục giữ vai trò môn bắt buộc, nhưng một kỳ thi gọn hơn chỉ thực sự phục vụ giáo dục toàn diện nếu chương trình học vẫn coi trọng các lĩnh vực, kỹ năng và năng lực khác.
Mở rộng cơ hội học tập mới là phần việc lớn hơn
Đề xuất giảm môn thi nằm trong hướng chuyển từ tuyển chọn bằng cạnh tranh sang chuẩn bị điều kiện tiếp nhận học sinh. Theo ông Thái Văn Tài, tỷ lệ học sinh sau lớp 9 vào lớp 10 đã tăng từ 75% lên trên 80% trong một năm; một số tỉnh đạt 95%, thậm chí 97%. Khi nhiều địa phương có thể mở rộng chỗ học hoặc xét tuyển thay vì tổ chức kỳ thi, duy trì một kỳ thi nhiều môn ở mọi nơi có thể không còn phù hợp. Đây là lý do thực tế để xem xét lại mức độ sàng lọc, thay vì mặc định tăng môn thi sẽ tạo ra tuyển sinh tốt hơn.
Tuy nhiên, giảm môn thi không tự tạo thêm trường lớp hay chỗ học. Muốn quyền học tập được bảo đảm, địa phương vẫn cần dự báo số học sinh, chuẩn bị cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên; trong thời gian tới, tỷ lệ học sinh được vào lớp 10 được định hướng tiếp tục tăng. Nếu năng lực tiếp nhận chưa theo kịp, áp lực cạnh tranh có thể vẫn còn, dù thí sinh chỉ thi Toán và Ngữ văn.
Chờ hoàn thiện quy định, đừng nhầm đề xuất với quyết định
Ở thời điểm dự thảo được công bố, phương án thi hai môn vẫn đang lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức áp dụng. Phản hồi từ cơ sở giáo dục, chuyên gia, phụ huynh và học sinh sẽ là căn cứ để Bộ tiếp tục hoàn thiện phương án. Việc tham vấn vì thế có ý nghĩa thiết thực: cách tổ chức thi phải giảm gánh nặng mà vẫn phù hợp điều kiện từng địa phương, đồng thời không tạo ra bất ngờ cho học sinh đang học theo quy định hiện hành.
Hướng đi hợp lý không chỉ là cắt một môn khỏi kỳ thi lớp 10, mà là giảm sự lệ thuộc của cả quá trình học vào kỳ thi. Nếu được thiết kế cùng kế hoạch mở rộng chỗ học và đánh giá năng lực cân bằng, thi Toán Ngữ văn có thể giúp bớt áp lực mà không làm nghèo trải nghiệm học tập. Còn nếu chỉ giảm số môn trên giấy, mục tiêu giáo dục toàn diện sẽ chưa thể thành hiện thực.
