24 quả trong 90 ngày: mức tiếp viện quá thấp
Tên lửa Patriot là đạn đánh chặn của hệ thống phòng không tầm xa, được Ukraine trông cậy để đối phó hiệu quả với tên lửa đạn đạo Nga và bảo vệ các đô thị cùng hạ tầng thiết yếu. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Kiev chỉ nhận được 24 quả tên lửa Patriot do Mỹ viện trợ trong 90 ngày. Con số này cho thấy khoảng cách đáng lo giữa tốc độ tiêu hao trong chiến đấu và lượng đạn thực sự tới được Ukraine.
Mức tiếp viện ít ỏi ấy càng đáng ngại khi các báo cáo cho biết Ukraine còn khoảng 10 quả vào ngày 7/10; sau những đợt tập kích tiếp theo, kho dự trữ chỉ còn vài quả hoặc gần như cạn. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết bằng cách phân bổ lại vài bệ phóng: nếu không có đủ đạn, hệ thống hiện có cũng mất khả năng bảo vệ liên tục. Thiếu đạn Patriot vì thế đang biến một khoảng trống hậu cần thành điểm yếu trực tiếp của phòng không Ukraine.
Lưới điện trở thành tuyến đầu của mùa đông
Áp lực không chỉ nằm ở kho đạn. Khi Patriot ngày càng thiếu, các đợt tập kích bằng tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo và UAV khiến Ukraine phải đối mặt với nhiều mục tiêu hơn trong lúc năng lực đánh chặn bị co hẹp. Trong đêm 18-19/10, Nga phóng hàng loạt tên lửa đạn đạo cùng hơn 260 UAV, làm hư hại ít nhất 28 trạm biến áp và khiến khoảng 550.000 hộ mất điện. Tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo được ghi nhận giảm rõ rệt do thiếu PAC-3.
Với người dân, thiệt hại ở trạm điện không phải con số trên bản đồ tác chiến: đó là nguy cơ mất sưởi, điện sinh hoạt và dịch vụ thiết yếu khi thời tiết lạnh hơn. Mất điện kéo dài còn làm suy yếu sản xuất, chuỗi cung ứng quân sự và tinh thần xã hội. Giới chuyên gia cảnh báo mùa đông Ukraine 2026-2027 có thể là giai đoạn thử thách khắc nghiệt. Bởi vậy, bảo vệ lưới điện trước mùa đông không chỉ là nhiệm vụ phòng thủ mà còn là điều kiện để đời sống dân sự và hoạt động quốc gia không bị tê liệt.
Nguồn cung Mỹ chậm, châu Âu chưa chắc kịp lấp chỗ trống
Thiếu hụt hiện nay bắt nguồn từ cả cạnh tranh kho dự trữ lẫn thay đổi trong cách cung cấp. Nhu cầu bảo vệ lực lượng Mỹ và đồng minh tại Trung Đông, trong bối cảnh xung đột liên quan Iran, đã làm kho dự trữ cạn nhanh hơn. Chính quyền Tổng thống Donald Trump chuyển sang cơ chế bán thay vì viện trợ miễn phí; nguồn cung được nêu ở mức khoảng 12 quả mỗi tháng, chỉ bằng khoảng một phần tư trước đây. Trong khi đó, Washington và Kiev còn bất đồng về việc các lô hàng đã được đồng minh châu Âu thanh toán có được phê duyệt và giao đúng lúc hay không.
Kiev đang thúc giục châu Âu cung cấp khoảng 300 tên lửa Patriot để vượt qua mùa đông. Nhưng lời kêu gọi chưa đồng nghĩa với năng lực giao hàng: nguồn đạn khan hiếm toàn cầu khiến các nước phải cân nhắc nhu cầu của chính mình, còn một số giải pháp tạm thời của châu Âu vẫn vướng câu hỏi về tiến độ triển khai. Điều đáng lo là thời hạn của chiến dịch mùa đông không chờ quy trình phê duyệt hay lịch sản xuất. Nếu đạn không đến trước khi các đợt tập kích gia tăng, hỗ trợ trên giấy sẽ khó chuyển thành lá chắn thực tế.
FREYJA là hướng dài hạn, không phải đáp án tức thời
Ukraine và các đối tác châu Âu đang thúc đẩy FREYJA, dự án phòng thủ chống tên lửa đạn đạo do công ty Ukraine Fire Point dẫn dắt cùng nhiều nước châu Âu. Tổng thống Zelensky hy vọng hệ thống sớm được thử nghiệm và đi vào hoạt động, nhưng các mốc cuối năm 2026 hoặc giữa năm 2027 vẫn đối mặt thách thức kỹ thuật. Điều đó khiến FREYJA có giá trị chiến lược, song khó được xem là phương án chắc chắn để bù ngay lượng Patriot thiếu hụt trong mùa đông sắp tới.
Bài toán trước mắt vì thế không thể chỉ trông vào một hệ thống mới. Ukraine cần nguồn đạn Patriot ổn định cho các mục tiêu mà những lớp phòng thủ khác khó thay thế, đồng thời châu Âu phải làm rõ giải pháp nào có thể triển khai kịp và với quy mô nào. Nếu không, Kiev sẽ phải lựa chọn mục tiêu cần bảo vệ trong lúc lưới điện và dân thường chịu rủi ro lớn hơn. Khoảng trống phòng không trước mùa đông không chỉ đo bằng số quả tên lửa còn lại, mà bằng thời gian các đối tác cần để biến cam kết thành năng lực đánh chặn.
