Từ cuộc gặp cấp cao đến bài toán an ninh năng lượng
Hợp tác năng lượng Việt Nam – Nhật Bản là nỗ lực kết nối đầu tư, công nghệ và nguồn cung nhằm vừa bảo đảm nhiên liệu trước mắt, vừa hỗ trợ quá trình chuyển dịch sang các dạng năng lượng ít phát thải hơn. Sáng 11/11, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tiếp ông Atsuhiko Hirano, Phó Chủ tịch điều hành kiêm Giám đốc điều hành Tập đoàn Idemitsu Kosan của Nhật Bản. Cuộc gặp đáng chú ý vì tập trung vào những việc có thể tác động trực tiếp đến độ ổn định của nguồn cung: duy trì dầu thô cho Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn và xem xét xây dựng trung tâm dự trữ tại khu vực này. Đây là hướng đi thiết thực hơn những tuyên bố hợp tác chung chung, bởi an ninh năng lượng phụ thuộc cả vào khả năng tiếp cận nguyên liệu lẫn năng lực xử lý và dự trữ trong nước.
Cuộc trao đổi diễn ra khi quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nhật Bản phát triển thực chất trên nền tảng tin cậy chính trị cao; các tiếp xúc cấp cao cũng mở thêm cơ hội về kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học và công nghệ. Vì vậy, hợp tác với Idemitsu Kosan không chỉ là câu chuyện của một nhà máy. Nó cho thấy quan hệ song phương có thể chuyển thành những dự án cụ thể, gắn với nhu cầu bảo đảm nhiên liệu và năng lực sản xuất của Việt Nam.
Nghi Sơn là phép thử cho đầu tư và vận hành
Đóng góp của Idemitsu Kosan tại Việt Nam được thể hiện rõ qua việc tham gia Liên hợp Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của dự án có chuyển biến tích cực trong năm 2026 sau giai đoạn gặp nhiều khó khăn. Nhưng đà cải thiện chỉ bền vững nếu nhà máy có nguồn dầu thô ổn định, kiểm soát được chi phí và nâng hiệu quả vận hành. Phó Thủ tướng đề nghị tập đoàn tiếp tục phối hợp với các đối tác bảo đảm nguồn cung, đồng thời nghiên cứu trung tâm dự trữ dầu thô ở Nghi Sơn để phục vụ nhà máy và có thể cung ứng thương mại cho đối tác khác.
Đây là điểm gắn chính sách với lợi ích đời sống: nguồn cung ổn định cho nhà máy lọc dầu góp phần hạn chế nguy cơ gián đoạn nhiên liệu mà người dân và doanh nghiệp sử dụng hằng ngày phải gánh chịu. Trung tâm dự trữ, nếu được nghiên cứu khả thi, có thể giúp tăng tính chủ động về nguyên liệu và giảm chi phí vận hành. Tuy nhiên, hiệu quả không đến từ việc xây thêm hạ tầng đơn lẻ. Cần lựa chọn hạng mục đầu tư thực sự cần thiết, phối hợp chặt với Petrovietnam và các đối tác, đồng thời bảo đảm phương án dự trữ có thể phục vụ cả nhu cầu nhà máy lẫn hoạt động cung ứng rộng hơn.
Công nghệ phải mở đường cho danh mục năng lượng mới
Việt Nam đang thúc đẩy chuyển dịch năng lượng song song với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đến năm 2030 và cam kết đạt phát thải ròng bằng 0. Bối cảnh này khiến hợp tác không thể dừng ở dầu thô và lọc hóa dầu. Phó Thủ tướng khuyến nghị Idemitsu Kosan chú trọng phát triển nhân lực, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tiên tiến vào sản xuất. Với kinh nghiệm và tiềm lực công nghệ, tập đoàn có thể xem xét mở rộng đầu tư năng lượng trong thăm dò, khai thác dầu khí, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học, giải pháp giảm phát thải carbon và đa dạng hóa sản phẩm lọc hóa dầu.
Quy mô hiện diện sẵn có tạo nền tảng để bàn những bước tiếp theo: Idemitsu Kosan có bảy mảng kinh doanh tại Việt Nam, chủ yếu liên quan đến năng lượng, với khoảng 2.000 lao động. Ông Atsuhiko Hirano cho biết tập đoàn xác định đầu tư tại Việt Nam là hoạt động lâu dài và sẽ tiếp tục nghiên cứu phương án phát triển sản phẩm mới. Hai bên cũng hướng tới trao đổi về hiệu quả hoạt động nhà máy và nguồn dầu thô; tập đoàn đang nghiên cứu công nghệ sản xuất nhựa đường và dự kiến tổ chức trao đổi nhân lực trong thời gian tới.
Hợp tác chỉ có giá trị khi chuyển thành năng lực thực tế
Cuộc gặp giữa Chính phủ và Idemitsu Kosan gửi đi một ưu tiên rõ ràng: củng cố nền tảng nhiên liệu hiện có, đồng thời mở cửa cho công nghệ và lĩnh vực đầu tư mới. Nghi Sơn là trọng tâm trước mắt, nhưng tầm nhìn rộng hơn phải bao gồm năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học, công nghệ giảm phát thải và nguồn nhân lực có khả năng vận hành các giải pháp tiên tiến. Cách tiếp cận này phù hợp với nhu cầu của Việt Nam: không đánh đổi an ninh năng lượng lấy chuyển dịch nhanh, cũng không để các dự án hiện hữu trở thành lý do trì hoãn đổi mới.
Thước đo tiếp theo không phải số lượng lĩnh vực được nêu trong cuộc họp, mà là tiến triển cụ thể trong bảo đảm dầu thô cho Nghi Sơn, tính khả thi của trung tâm dự trữ và việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Nếu đầu tư được chọn lọc, gắn với hiệu quả vận hành và mục tiêu giảm phát thải, hợp tác năng lượng Việt Nam – Nhật Bản có thể tạo giá trị lâu dài cho cả hai bên. Vì thế, trọng tâm đầu tư và công nghệ là đúng hướng; điều cần làm tiếp theo là biến định hướng thành dự án, năng lực và nguồn cung đáng tin cậy.
