Đầu tàu ngân sách nhưng chưa khai thác hết tiềm năng
Khu kinh tế Dung Quất là trung tâm công nghiệp ven biển của Quảng Ngãi, kết hợp lợi thế cảng nước sâu với quỹ đất phát triển sản xuất, logistics, đô thị và dịch vụ. Đây không chỉ là một khu công nghiệp quy mô lớn mà còn là cửa ngõ để tỉnh mở rộng liên kết kinh tế miền Trung. Cảng tại đây có thể tiếp nhận tàu trọng tải đến 200.000 DWT, còn vị trí gần Chu Lai và các tuyến hàng hải quan trọng tạo lợi thế đáng kể cho hoạt động công nghiệp, cảng biển và logistics. Quy mô đóng góp cho thấy Dung Quất là trụ cột ngân sách: khu vực kinh tế này đóng góp hơn 125.580 tỷ đồng, tương đương khoảng 74% tổng thu ngân sách nhà nước toàn tỉnh. Nhưng tỷ trọng ấy không đồng nghĩa tiềm năng đã được chuyển hóa thành tăng trưởng tương xứng. Hiệu quả thu hút đầu tư tại các khu kinh tế, khu công nghiệp vẫn chưa tương xứng với số dự án được cấp phép. Khi Quảng Ngãi đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc tháo gỡ những điểm nghẽn phát triển ở Dung Quất phải được xem là ưu tiên, không phải phần việc phụ.
Thiếu đất tái định cư làm chậm giải phóng mặt bằng
Điểm nghẽn cấp bách nhất không nằm trên bản vẽ quy hoạch mà ở khả năng bàn giao đất sạch. Dung Quất hiện chỉ còn 702 lô tái định cư, trong khi nhu cầu dự kiến vượt 11.000 lô. Khoảng cách lớn này gây sức ép trực tiếp lên công tác giải phóng mặt bằng, kéo dài thời gian tạo quỹ đất để đón dự án mới. Nếu người dân chưa có nơi ở thay thế phù hợp, việc thúc tiến độ thu hồi đất khó bền vững; còn doanh nghiệp thì phải chờ đợi, khiến lợi thế sẵn có bị bào mòn. Hạ tầng Quảng Ngãi cũng chưa theo kịp vai trò mà Dung Quất được kỳ vọng đảm nhận. Kết nối với khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y và khu kinh tế mở Chu Lai còn bất cập; một số tuyến đường xuống cấp, chưa đáp ứng tải trọng vận chuyển thiết bị siêu trường, siêu trọng. Nhu cầu đầu tư không chỉ là đường sá, mà còn gồm cảng biển, logistics và hạ tầng kỹ thuật, kết nối đồng bộ với sân bay Chu Lai và Tây Nguyên. Thiếu liên kết sẽ làm tăng trở ngại cho cả vận hành hiện hữu lẫn dự án mới.
Cơ chế mới mở cửa, nhưng không thể thay thế năng lực thực thi
Ngày 16/10/2026, Bộ Chính trị đồng ý chủ trương để khu kinh tế Dung Quất áp dụng các cơ chế, chính sách đang dành cho khu thương mại tự do tại Hải Phòng và Đà Nẵng, đồng thời hưởng ưu đãi cao nhất theo quy định của Luật Phát triển đô thị. Đây là tín hiệu có thể tăng sức hút với nhà đầu tư chiến lược, nhưng ưu đãi chỉ tạo cơ hội; đất sạch, hạ tầng và tiến độ mới quyết định dự án có triển khai được hay không. Động lực được kỳ vọng là Trung tâm lọc, hóa dầu, đóng tàu và năng lượng quốc gia. Mục tiêu đến năm 2030 là đáp ứng toàn bộ nhu cầu xăng dầu miền Trung và Tây Nguyên, đồng thời cung ứng tối thiểu 30% nhu cầu cả nước; kế hoạch cũng hướng tới tạo khoảng 5.000 việc làm mới và đóng góp 30% vào tăng trưởng của tỉnh. Những mục tiêu này có thể tạo bước ngoặt cho tăng trưởng kinh tế, song không nên coi chúng như kết quả đã chắc chắn. Nếu các dự án chậm tiến độ và kết nối yếu vẫn tồn tại, cơ chế vượt trội sẽ khó tạo ra hiệu quả tương xứng.
Ưu tiên tháo gỡ theo thứ tự tạo ra đất sạch và kết nối
Quảng Ngãi cần biến danh sách vướng mắc thành chương trình hành động có thứ tự và người chịu trách nhiệm rõ ràng. Trước hết, phải lập kế hoạch bổ sung quỹ tái định cư gắn với tiến độ từng khu vực giải phóng mặt bằng; công khai lộ trình và xử lý sớm các trở ngại khiến dự án kéo dài. Song song, tỉnh nên ưu tiên những tuyến kết nối và hạng mục kỹ thuật đang cản trở vận chuyển hàng hóa, thiết bị lớn, thay vì dàn trải nguồn lực lên nhiều công trình cùng lúc. Nguồn lực tái đầu tư cũng cần tương xứng hơn với đóng góp của các khu kinh tế, khu công nghiệp. Một phương án được đề xuất là bổ sung có mục tiêu 70% phần tăng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu cho ngân sách địa phương để đầu tư hạ tầng kết nối trung tâm. Đây là hướng đáng xem xét, nhưng cần gắn vốn với kết quả cụ thể và tiến độ kiểm chứng được. Dung Quất có cơ hội mới nhờ cơ chế đặc thù và các dự án năng lượng quy mô lớn; chỉ khi giải quyết đồng thời đất đai, tái định cư, hạ tầng và dự án chậm tiến độ, cơ hội ấy mới có thể thành động lực tăng trưởng hai con số cho Quảng Ngãi.
