Ung thư gan Việt Nam: Bức tranh báo động từ diễn đàn khoa học
Ung thư gan là bệnh lý ác tính xuất phát từ tế bào gan, thường hình thành trên nền gan đã tổn thương mạn tính do viêm gan virus, rượu bia, độc tố môi trường và các rối loạn chuyển hóa, với đặc điểm tiến triển âm thầm, ít triệu chứng sớm nhưng gây tử vong cao nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư gan cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, theo nhận định của GS.TS.BS Mai Trọng Khoa tại Diễn đàn Khoa học và Hợp tác quốc tế trong Ung thư và Y học hạt nhân tổ chức ngày 17/10 tại Hà Nội. Mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong, trong đó ung thư gan chiếm tỷ lệ đáng kể, phản ánh gánh nặng bệnh tật đang đè nặng lên hệ thống y tế và từng gia đình.
Những “thủ phạm” âm thầm: từ viêm gan B đến rượu bia và thực phẩm mốc
Nguy cơ ung thư gan không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà là tổng hòa của bệnh lý nền, môi trường, lối sống và dinh dưỡng. Ở Việt Nam, tỉ lệ nhiễm viêm gan B cao là nền tảng nguy hiểm nhất: viêm gan virus kéo dài làm tổn thương tế bào gan, dẫn tới xơ hóa, xơ gan rồi chuyển sang ung thư gan nếu không được kiểm soát. Trên bình diện toàn cầu, khoảng 12% số ca ung thư mới liên quan đến các tác nhân nhiễm trùng như vi khuẩn HP, virus HPV và virus viêm gan B, tương đương 2,3 triệu ca mỗi năm. Virus viêm gan B một mình gắn với khoảng 360.000 ca ung thư, phần lớn là ung thư gan. Thói quen uống rượu bia kéo dài, thực phẩm nhiễm nấm mốc, tiếp xúc chất độc hại, cùng yếu tố di truyền và biến đổi gene tiếp tục “đổ thêm dầu vào lửa”, khiến nguy cơ ung thư gan tăng vọt.
Chẩn đoán muộn: Lỗ hổng chí mạng trong cuộc chiến với ung thư gan
Điểm yếu lớn nhất trong cuộc chiến với ung thư gan Việt Nam là phát hiện muộn. Nhiều người bệnh chỉ được chẩn đoán khi khối u đã lớn, gan xơ nặng, cơ hội điều trị thu hẹp và chi phí trở thành gánh nặng. Ung thư gan thường phát triển trên nền viêm gan mạn hoặc xơ gan, nên bác sĩ phải cùng lúc xử lý cả khối u và chức năng gan vốn đã suy giảm. Khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, nhiều phương pháp như phẫu thuật cắt gan, can thiệp tại chỗ hay nút mạch không còn phù hợp, tiên lượng xấu hơn rõ rệt. Việc chờ đến khi có triệu chứng rõ ràng mới đi khám đồng nghĩa với việc bỏ lỡ giai đoạn “vàng” – lúc khối u còn nhỏ, chức năng gan còn đủ tốt để áp dụng các phương án điều trị tích cực và ít tốn kém hơn.
Điều trị hiện đại không thay thế được phát hiện sớm
Những năm gần đây, điều trị ung thư đã thay đổi căn bản: bên cạnh phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, người bệnh ung thư gan còn có thêm điều trị nhắm trúng đích, liệu pháp miễn dịch, nút mạch, các kỹ thuật can thiệp tại chỗ và y học hạt nhân. Tuy nhiên, hiệu quả của mọi công nghệ hiện đại đều phụ thuộc nặng nề vào giai đoạn phát hiện bệnh và chức năng gan còn lại. Nếu khối u được phát hiện sớm, bệnh nhân có nhiều lựa chọn điều trị hơn, từ phẫu thuật triệt căn đến phối hợp đa mô thức cá thể hóa cho từng trường hợp. Ngược lại, khi bệnh tiến triển, bác sĩ buộc phải “chữa cháy” với mục tiêu kéo dài thời gian sống, trong khi chất lượng cuộc sống và chi phí điều trị bị ảnh hưởng đáng kể. Nói cách khác, phát hiện sớm ung thư gan quyết định trần hiệu quả của mọi phương pháp điều trị hiện có.
Chiến lược phòng ngừa ung thư gan: Từ vaccine đến thay đổi lối sống
Điểm tích cực là nhiều yếu tố nguy cơ ung thư gan có thể phòng ngừa. Vaccine viêm gan B đã chứng minh hiệu quả trong giảm viêm gan B và từ đó giảm ung thư gan; nghiên cứu quốc tế cho thấy các biện pháp phòng ngừa có sẵn cho 4 trong 5 tác nhân nhiễm trùng gây ung thư phổ biến nhất, bao gồm viêm gan B và HPV. Đối với cộng đồng, chiến lược phòng ngừa ung thư gan phải đặt trọng tâm vào: tiêm vaccine viêm gan B đầy đủ; xét nghiệm, phát hiện và điều trị viêm gan B, C; hạn chế rượu bia; tránh thực phẩm mốc, kém vệ sinh; và bảo vệ khỏi các chất độc hại ảnh hưởng đến gan. Với nhóm nguy cơ cao như người viêm gan mạn, xơ gan, cần sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm ung thư gan, vì nếu phát hiện ở giai đoạn đầu, cơ hội điều trị hiệu quả cao hơn rất nhiều.
