Tuyên bố của ông Trump và thực tế pháp lý lạnh như băng
Kế hoạch Mỹ khai thác Greenland là việc chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố chuẩn bị thăm dò quy mô lớn dầu khí và khoáng sản trên đảo Greenland, nhưng ngay lập tức vấp phải phản ứng từ chính quyền Greenland và Đan Mạch, vốn khẳng định mọi hoạt động phải tuân thủ nghiêm ngặt luật pháp địa phương và không có chuyện ưu ái riêng cho Mỹ. Ngày 14/10, ông Donald Trump thông báo trên mạng xã hội rằng hoạt động thăm dò dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản quy mô lớn “sắp bắt đầu” tại Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch. Theo ông, các chuyên gia cho rằng trữ lượng dầu mỏ dễ khai thác tại đây vượt xa hầu hết các khu vực khác trên thế giới, dù ông không đưa ra bất kỳ số liệu, lộ trình hay danh sách doanh nghiệp tham gia cụ thể.
Điểm đáng nói là tuy ông Trump nói nhiều về dầu khí Greenland, ông không nhắc trực tiếp tới đất hiếm – loại khoáng sản hiếm có ý nghĩa chiến lược mà Greenland đang đứng thứ 8 thế giới về trữ lượng, ước tính khoảng 1,5 triệu tấn. Sự im lặng này không phải ngẫu nhiên, bởi đất hiếm là mảng nhạy cảm nhất trong cạnh tranh công nghệ và quân sự, nơi Washington muốn giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Bắc Kinh chi phối. Việc ông Trump chỉ nói chung chung về “khoáng sản” cho thấy Nhà Trắng muốn mở cánh cửa chính trị trước, rồi mới đi vào chi tiết các dự án khoáng sản hiếm khi cán cân quyền lực trên đảo cho phép.
Greenland và Đan Mạch: Đặt lằn ranh đỏ cho khai thác Greenland
Ngay sau tuyên bố từ Washington, giới chức Greenland đã lạnh lùng dội gáo nước đá. Thứ trưởng Bộ Mỏ Jorgen Hammeken-Holm khẳng định dù có một số hoạt động khảo sát nhỏ lẻ của doanh nghiệp Mỹ, nhưng “còn rất xa” mới đến giai đoạn thăm dò hay khai thác ở quy mô lớn. Nói cách khác, câu chuyện khai thác Greenland mà ông Trump vẽ ra vẫn chủ yếu nằm trên mạng xã hội hơn là dưới mặt băng Bắc Cực. Chính quyền đảo nhấn mạnh việc tiếp cận tài nguyên Greenland trên diện rộng hiện nay “là điều chưa thể diễn ra” vì cả lý do pháp lý lẫn hạ tầng và chi phí.
Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Đan Mạch nêu rõ Đan Mạch điều kiện: nếu Mỹ muốn thăm dò dầu mỏ, khí đốt và khoáng sản tại Greenland, họ phải thực hiện trong khuôn khổ các quy định pháp luật của Greenland, không có bất kỳ ưu đãi đặc biệt nào so với nhà đầu tư từ các nước NATO, EU hay đối tác khác. Đây là thông điệp chính trị rõ ràng: thỏa thuận an ninh ba bên ký tháng 9 chỉ mở rộng hiện diện quân sự Mỹ, không phải tấm vé ưu tiên để khai thác dầu khí Greenland hay khoáng sản hiếm theo ý Washington.
Tài nguyên khổng lồ: Dầu khí Greenland và “mỏ vàng” khoáng sản hiếm
Đằng sau tranh cãi là một miếng bánh tài nguyên không nhỏ. Đánh giá của Mỹ năm 2025 ước tính khu vực Tây Greenland – Đông Canada có thể chứa 7,8 tỉ thùng dầu chưa được phát hiện nhưng có thể khai thác bằng công nghệ hiện có, tương đương lượng dầu Mỹ tiêu thụ trong một năm, cùng 2.604 tỉ m³ khí tự nhiên đủ đáp ứng nhu cầu Mỹ trong ba năm. Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu chịu sức ép từ xung đột Trung Đông, việc mở thêm một “biên giới năng lượng” tại Bắc Cực là kịch bản hấp dẫn với Washington. Nhưng hấp dẫn nhất với giới hoạch định chiến lược không phải dầu khí Greenland, mà là khoáng sản hiếm.
Greenland sở hữu 25/34 nguyên liệu thô thiết yếu của EU và 39/50 loại khoáng sản được Mỹ xếp vào nhóm thiết yếu. Riêng đất hiếm, hòn đảo này có khoảng 1,5 triệu tấn, với hai mỏ Kvanefjeld và Tanbreez được đánh giá thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Kvanefjeld chứa trên 11 nghìn tấn, trong đó có 370.000 tấn đất hiếm nặng với hàm lượng 1,43% – cao hơn nhiều dự án ở Brazil hay Texas. Đây là lý do các chuyên gia gọi Greenland là “mỏ vàng” đất hiếm, và cũng là lý do Trung Quốc, thông qua doanh nghiệp Shenghe, đã trở thành cổ đông lớn tại Kvanefjeld và ký biên bản ghi nhớ hỗ trợ tinh chế từ năm 2018.
Chiến lược Bắc Cực: Mỹ muốn gì ở Greenland?
Khai thác Greenland không chỉ là câu chuyện kinh tế mà là một nước cờ trong chiến lược Bắc Cực của Mỹ. Greenland nằm giữa Bắc Mỹ và châu Âu, trên tuyến đường ngắn nhất mà tên lửa có thể bay giữa Nga và Mỹ, nên được xem là mắt xích quan trọng trong kế hoạch hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm vàng” của Washington. Ông Trump nhấn mạnh “bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Mỹ trong tương lai đều sẽ phải đi qua Greenland”, nơi hệ thống phòng thủ có thể đánh chặn máy bay không người lái, tên lửa và các loại vũ khí mới. Việc ký thỏa thuận an ninh tháng 9, cho phép Mỹ xây thêm hai cơ sở quân sự ở Narsarsuaq và Mestersvig bên cạnh căn cứ Pituffik, là bước củng cố hiện diện quân sự trước khi nói đến tài nguyên.
Trong khi Mỹ tăng tốc, Trung Quốc đã xây dựng chiến lược Bắc Cực từ năm 2018, mở rộng hiện diện qua nghiên cứu, hạ tầng và các thương vụ tài nguyên, dù nhiều dự án bị chặn vì lo ngại an ninh. Cạnh tranh Mỹ–Trung biến Greenland thành điểm nóng mới: ai kiểm soát được khoáng sản hiếm và tuyến hàng hải khi băng tan sẽ có lợi thế dài hạn trong công nghệ, quốc phòng và thương mại. Vì thế, việc ông Trump không nhắc thẳng tới khoáng sản hiếm không làm giảm tầm quan trọng của chúng; nó chỉ cho thấy cuộc chơi đang được bọc trong vỏ bọc “an ninh” và “năng lượng” dễ chấp nhận hơn với dư luận.
Giới hạn thực tế: Luật, băng giá và quyền tự quyết của Greenland
Dù tham vọng lớn, con đường từ tuyên bố đến khai thác Greenland quy mô lớn còn rất dài. Đan Mạch và Greenland đã vạch rõ rằng mọi doanh nghiệp Mỹ phải tuân thủ luật pháp địa phương, không có “đường tắt” nào từ thỏa thuận an ninh sang quyền khai thác tài nguyên. Bên cạnh rào cản pháp lý, các chuyên gia nhấn mạnh chi phí khai thác tại đây cực kỳ đắt đỏ: phần lớn mỏ khoáng sản tiềm năng nằm sâu phía bắc Vòng Cực Bắc, bị chôn dưới lớp băng dày tới 1,6 km trong điều kiện hạ tầng gần như bằng không. Tham vọng thương mại hóa tài nguyên Greenland của Washington vì thế đối mặt với vô số trở ngại thực tế, từ khí hậu khắc nghiệt đến phản ứng xã hội trên đảo.
Về chính trị, người dân Greenland đã nhiều lần phản đối ý tưởng “bán đảo” hay để bên ngoài kiểm soát tài nguyên, coi đó là đe dọa quyền tự quyết. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận dựa trên áp lực hoặc tuyên bố đơn phương từ Washington chỉ khiến Copenhagen và Nuuk siết chặt hơn các điều kiện. Nếu Mỹ muốn biến chiến lược Bắc Cực thành hiện thực, họ buộc phải coi Greenland là đối tác bình đẳng, chấp nhận Đan Mạch điều kiện và đầu tư dài hạn vào hạ tầng, môi trường và cộng đồng địa phương – thay vì chỉ nhìn hòn đảo như một mỏ dầu khí Greenland và khoáng sản hiếm khổng lồ chờ được khai phá.
