Di sản phở cần hiện diện trong đời sống
Di sản phở là tổng hòa lịch sử, tri thức dân gian, kỹ thuật chế biến, tập quán sinh hoạt và sức sáng tạo được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì thế, đưa phở vào không gian trưng bày và sáng tạo không chỉ là cách quảng bá món ăn, mà còn là lời mời công chúng nhìn thấy những lớp văn hóa ẩn trong một bát phở.
Không gian trưng bày sáng tạo di sản ẩm thực phở cùng lễ trao giải cuộc thi đã giới thiệu những kết quả bước đầu của việc kết nối di sản với sáng tạo. Hoạt động này diễn ra trong bối cảnh phở Hà Nội và phở Nam Định đã được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo thêm nền tảng cho nỗ lực bảo vệ và phát huy giá trị phở Việt Nam. Nhưng triển lãm chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu giúp người xem hiểu hơn về nghề, người nấu và cách món ăn được gìn giữ.

Hơn 600 tác phẩm đưa phở đến gần công chúng
Cuộc thi Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể “Phở” Hà Nội cho thấy người trẻ có thể góp phần kể câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ của thời đại. Cuộc thi nhận hơn 600 tác phẩm và chọn 20 tác phẩm trao giải; các ý tưởng có thể được thể hiện qua mỹ thuật, ký họa, website cùng nhiều hình thức khác. Quy mô tham gia ấy đáng chú ý không chỉ vì số lượng, mà bởi nó mở ra nhiều lối để công chúng tiếp cận phở.
Tranh vẽ, thiết kế và nội dung số có thể khiến hình ảnh phở gần gũi hơn với đời sống đương đại, đặc biệt với những người ít có cơ hội tìm hiểu lịch sử món ăn. Từ các kỳ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội năm 2021, lực lượng trẻ tham gia ngày càng đông đảo. Sáng tạo ở đây nên được xem là cánh cửa dẫn vào di sản, không phải chiếc khuôn thay thế bản sắc.

Sáng tạo phải đi cùng gìn giữ nghề
Một cuộc thi hay không gian trưng bày không thể thay thế những người đang nấu, bán và truyền nghề. Phở Hà Nội mang dấu ấn riêng trong bản sắc Thủ đô, nhưng sức sống của món ăn dựa vào thực hành hằng ngày tại các cơ sở lâu đời và trong cộng đồng. Vì vậy, kết nối sáng tạo với người làm nghề quan trọng hơn việc chỉ tạo ra hình ảnh bắt mắt.
Ông Trương Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội UNESCO Hà Nội, nhấn mạnh: “Trao truyền không chỉ để giữ nghề mà còn để phát triển nghề.” Người làm phở có thể đổi mới cách chế biến, kinh doanh hay phục vụ để đáp ứng đời sống hôm nay, miễn là không làm mất những giá trị gốc. Chất lượng món ăn, vệ sinh, không gian thưởng thức và cung cách phục vụ cũng góp phần định hình trải nghiệm của thực khách, trong đó có du khách quốc tế.

UNESCO ghi danh là đích đến, không phải điểm kết thúc
Các hoạt động sáng tạo gắn với quá trình Hà Nội hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh phở Việt Nam vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thành phố đang mời các địa phương và đơn vị có thực hành phở tham gia kiểm kê, tư liệu hóa; phía trước còn có hội thảo khoa học, phim tư liệu và việc mời Hội đồng Di sản văn hóa phi vật thể thế giới khảo sát, đánh giá.
Việc UNESCO ghi danh có thể đưa giá trị phở Việt Nam đến với công chúng quốc tế rộng hơn, nhưng danh hiệu không tự bảo đảm di sản được gìn giữ. Thước đo thuyết phục hơn là cộng đồng còn thực hành, người trẻ có cơ hội tiếp nối và sáng tạo mà không đánh mất căn cốt món ăn. Không gian trưng bày và cuộc thi chỉ phát huy trọn vẹn ý nghĩa khi trở thành cầu nối giữa công chúng với những người giữ nghề.







