Giang hồ mạng là sản phẩm được dàn dựng
Giang hồ mạng là những nhân vật xây dựng hình ảnh xã hội đen trên mạng bằng nội dung được dàn dựng, phát tán để thu hút sự chú ý và có thể kiếm lợi, chứ không chỉ là người bộc phát trước ống kính. Vụ nhóm Cọp Đen cho thấy mô hình này có thể vận hành như một dây chuyền: theo điều tra, từ năm 2019, các đối tượng bàn bạc, viết kịch bản, mời người tham gia sản xuất phim ngắn cổ xúy bạo lực, tệ nạn, rồi đăng lên mạng xã hội để câu lượt xem, kiếm tiền quảng cáo và đánh bóng tên tuổi. Những tập phim có hình ảnh “đại ca”, tranh địa bàn, đao kiếm và thanh trừng thu hút hơn 4 triệu lượt xem mỗi tập. Đây không còn là trò gây sốc ngẫu nhiên. Khi sự liều lĩnh và coi thường pháp luật được đóng gói thành giải trí, nội dung độc hại trở thành một mô hình kinh doanh có thể tái sản xuất.
Đằng sau nhân vật là cả một hệ sinh thái
Những nhân vật giang hồ mạng không tự mình tạo ra sức lan tỏa. Chuyên gia an ninh mạng Võ Đỗ Thắng nhận định phía sau có thể là ê-kíp phụ trách kỹ thuật, công nghệ, cắt ghép và phân phối nội dung trên nhiều nền tảng. Một video gốc có thể được tách thành nhiều phiên bản, chọn đoạn cao trào, đặt tiêu đề gây chú ý rồi đăng đồng thời trên nhiều kênh để tăng khả năng tiếp cận. Các vụ việc gần đây cho thấy quy mô đáng kể: một kênh YouTube do người cầm đầu nhóm ở Hà Nội quản lý có hơn 1,02 triệu người đăng ký; một video đạt hơn 2,7 triệu lượt xem và nhóm này bị xác định thu lợi bất chính hơn 500 triệu đồng. Vì vậy, chỉ tập trung vào gương mặt xuất hiện trong clip là chưa đủ. Cần nhìn cả khâu sản xuất, quản trị kênh, khuếch đại và kiếm tiền.
Người xem có thể vô tình thành mắt xích
Lượt xem, bình luận, chia sẻ và đăng lại không phải những hành động tách rời khỏi vòng đời của nội dung. Chúng có thể giúp clip được chú ý hơn và tiếp tục lan truyền; bởi vậy, ranh giới giữa người xem và người tiếp tay đôi khi rất mong manh. Không phải ai bấm chia sẻ cũng có ý định cổ xúy bạo lực, nhưng cắt một đoạn gây sốc để câu tương tác vẫn có thể mở rộng phạm vi tiếp cận của nội dung độc hại. Tác động ấy đáng lo hơn khi các video chủ ý nhắm vào giới trẻ, tô đậm hình tượng “đại ca”, sức mạnh bạo lực và cách hành xử coi thường pháp luật. Với người dùng, lựa chọn thiết thực là không chia sẻ để chế giễu hay kiếm tương tác, đồng thời báo cáo nội dung có dấu hiệu vi phạm. Luật sư Hoàng Hà lưu ý người cố ý phát tán nội dung vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu tham gia với vai trò đồng phạm.
Xử lý đúng người và cả cơ chế lan truyền
Ngày 27.10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Đồng Nai khởi tố vụ án, khởi tố bị can và tạm giam 20 người liên quan nhóm Cọp Đen để điều tra hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự. Trước đó, ngày 22.8, Bộ Công an thông tin Công an Hà Nội đã khởi tố, bắt tạm giam 10 người trong một nhóm sản xuất, phát tán video bạo lực học đường và giang hồ mạng nhằm câu lượt xem, thu lợi bất chính. Việc xử lý là cần thiết, nhưng phải dựa trên hành vi, mức độ tham gia và chứng cứ; không phải mọi clip gây sốc đều mặc nhiên cấu thành tội phạm. Cơ quan chức năng cần làm rõ ai tổ chức, quay dựng, phát tán, kiếm tiền và nền tảng nào góp phần khuếch đại. Các nền tảng cũng phải thực thi tiêu chuẩn cộng đồng chặt hơn, sớm phát hiện và gỡ nội dung cổ xúy bạo lực. Nếu chỉ xử lý người đứng trước máy quay mà giữ nguyên công thức câu view bằng bạo lực, những gương mặt khác sẽ lại xuất hiện. Muốn ngăn vòng lặp ấy, trách nhiệm phải đi theo toàn bộ chuỗi.
