Tiến độ khả quan, nhưng con số chưa nói lên tất cả
Đào tạo nhân lực bán dẫn là quá trình trang bị kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn để người học có thể đảm nhiệm các công việc thiết kế vi mạch, sản xuất và đóng gói chip. Mục tiêu quốc gia là đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030, gồm 15.000 người trong thiết kế vi mạch và 35.000 người ở các công đoạn sản xuất, đóng gói. Ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia, đánh giá tiến độ hiện khá khả quan tại buổi công bố SemiExpo 2026 ở TP HCM ngày 29/10. Đây là tín hiệu đáng khích lệ, nhưng không nên nhầm khả năng đạt quy mô với khả năng đáp ứng nhu cầu ngành. Việt Nam hiện có khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế đang làm việc tại doanh nghiệp; khoảng 30 cơ sở đào tạo cùng các đại học lớn đang triển khai chương trình chính quy, chuyển đổi và nâng cao. Nền móng đang hình thành, song đích đến phải là kỹ sư làm được việc.
Nút thắt nằm ở thực hành và đội ngũ giảng dạy
Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở việc mở thêm chỉ tiêu, mà ở khoảng cách giữa lớp học và môi trường công nghiệp. Ngành bán dẫn trong nước còn mới, số doanh nghiệp hạn chế, nên trường khó tạo đủ cơ hội để sinh viên tiếp xúc quy trình và dự án thực tế. Các chuyên gia được dẫn lời nhấn mạnh cần tăng thời lượng thực hành, để doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, hướng dẫn người học và tiếp nhận thực tập sinh từ sáu tháng đến một năm. Thiếu giảng viên có kinh nghiệm sâu cũng là rào cản đáng kể. Trong khi đó, các chương trình đại học mở từ năm 2024 dự kiến cung cấp khoảng 2.000-3.000 kỹ sư chuyên sâu mỗi năm trong giai đoạn 2028-2030. Nguồn cung này có thể mở rộng lực lượng, nhưng nếu thiếu người hướng dẫn giàu kinh nghiệm và hạ tầng thực hành, tốc độ tăng số lượng sẽ vượt xa tốc độ tích lũy năng lực.
Hợp tác với Ấn Độ cần gắn đào tạo với dự án thật
Đề xuất hợp tác Việt Nam - Ấn Độ có giá trị khi biến kết nối quốc tế thành năng lực trong nước, thay vì dừng ở trao đổi đoàn hay ký kết. Tại Diễn đàn Công nghệ Tương lai Việt Nam - Ấn Độ 2026 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, TP HCM nêu ba hướng: liên kết trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đào tạo nhân lực công nghệ cao; nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ; kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để thương mại hóa kết quả. Các bên đề xuất mô hình đào tạo 20-30 học viên mỗi năm trong 6-9 tháng, có cố vấn và dự án thực tiễn, cùng 2-3 mô-đun chuyên sâu về thiết kế vi mạch, hệ thống nhúng, tự động hóa và AI công nghiệp. Đây là quy mô thí điểm, không thể tự mình giải quyết mục tiêu 50.000 người, nhưng có thể tạo chương trình mẫu sát nhu cầu tuyển dụng.
Hợp tác quốc tế phải bổ trợ, không thay thế năng lực nội địa
Hợp tác quốc tế có thể bù đắp những gì hệ thống trong nước còn thiếu: chuyên gia, kinh nghiệm đào tạo, cơ hội tiếp cận công nghệ và môi trường làm dự án. NIC hiện phối hợp cấp khoảng 1.000 học bổng đào tạo bán dẫn tại Đài Loan mỗi năm; đây là một kênh bổ sung nhân lực, đồng thời cho thấy hợp tác cần đi kèm lộ trình đưa kiến thức và kinh nghiệm trở lại phục vụ trong nước. Với đề xuất cùng Ấn Độ, bước tiếp theo là thống nhất đầu mối phối hợp và kế hoạch triển khai trong vòng 30 ngày sau diễn đàn; các bên hướng tới xác định sáng kiến ưu tiên và chọn dự án thí điểm thực hiện trong 12-24 tháng. Những mốc này cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể: học viên được đào tạo, dự án được hoàn thành và doanh nghiệp tham gia. Mục tiêu 50.000 là khả quan về số lượng, nhưng chất lượng kỹ sư mới quyết định Việt Nam có thể tiến sâu hơn trong chuỗi cung ứng.
