Cửa sổ điều trị đang rộng hơn, nhưng không dành cho mọi trường hợp
Điều trị đột quỵ là quá trình nhận diện nhanh loại tổn thương não, lựa chọn biện pháp tái thông mạch hoặc phẫu thuật phù hợp, rồi tiếp nối bằng phục hồi chức năng để giảm nguy cơ tử vong và di chứng. Thông điệp đáng chú ý từ các báo cáo gần đây là cơ hội cứu não không còn chỉ được tính bằng một mốc giờ cứng nhắc: hình ảnh tưới máu có thể giúp bác sĩ xác định mô não nào còn khả năng cứu vãn.
Ngày 1-11, Hội Đột quỵ Việt Nam tổ chức Hội nghị Khoa học quốc tế về đột quỵ năm 2026 tại Hà Nội, nơi các chuyên gia trao đổi về điều trị mới, rút ngắn cấp cứu và cải thiện phục hồi. Một thay đổi có ý nghĩa thực tế là mở rộng khả năng lấy huyết khối cho một số người bị nhồi máu não cấp trong khoảng 6-24 giờ sau khởi phát, nếu đánh giá hình ảnh cho thấy còn mô não có thể cứu. Điều đó không có nghĩa mọi bệnh nhân đến muộn đều phù hợp can thiệp; lựa chọn vẫn phải dựa trên tình trạng cụ thể và lợi ích-nguy cơ.
Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, nghiên cứu trên 99 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ tái thông mạch thành công 94,9%; hơn một nửa có thể sinh hoạt độc lập sau 90 ngày. Đây là kết quả đáng khích lệ, nhưng cũng cần nhìn đúng giới hạn: mở được mạch không đồng nghĩa mọi chức năng đều hồi phục. Thành công kỹ thuật chỉ là một mắt xích trong hành trình điều trị.
Mỗi phút tiết kiệm có thể đổi hướng cấp cứu
Thời gian vẫn là yếu tố không thể thay thế. Công nghệ và kỹ thuật mới chỉ phát huy tác dụng khi người bệnh được nhận diện, đưa đến đúng cơ sở và đánh giá đủ nhanh. Tại Bệnh viện Nhân dân 115, ứng dụng công nghệ số trong tổ chức cấp cứu đột quỵ giúp giảm thời gian từ lúc nhập viện đến chụp CT từ 37 phút xuống 17,6 phút; thời gian đến chụp CT mạch máu giảm từ 86 phút còn 47,3 phút, qua đánh giá hơn 2.100 lượt người bệnh. Những phút được rút ngắn không bảo đảm kết quả tốt, nhưng có thể mở thêm cơ hội được điều trị kịp thời.
Cấp cứu đột quỵ không nên bị trì hoãn chỉ để tìm một bệnh viện xa hơn khi cơ sở hiện tại đủ điều kiện xử trí. Ngày 2-11, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa cho biết đã phẫu thuật cấp cứu một bệnh nhân xuất huyết não nguy kịch sau khi hội chẩn từ xa với bác sĩ Bệnh viện Chợ Rẫy; chuyển viện trong tình trạng ấy có thể làm người bệnh trở nặng hoặc tử vong trên đường. Bác sĩ Phan Đình Chương cảnh báo phẫu thuật muộn có thể khiến tiên lượng và mức độ thương tật về sau xấu hơn.
Với người dân, việc cần làm là hành động khi xuất hiện dấu hiệu đột ngột như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc mất thăng bằng: đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Trong cấp cứu, một quyết định nhanh và đúng nơi thường hữu ích hơn việc tự tìm cách xử trí tại nhà.
Can thiệp tinh chỉnh theo hình ảnh, không chỉ theo đồng hồ
Năng lực cứu não đang được tăng cường nhờ kết hợp chẩn đoán hình ảnh, thuốc và kỹ thuật can thiệp. Tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An, một bệnh nhân 70 tuổi nhập viện ở giờ thứ 12 được lấy huyết khối; khi phát hiện tắc mạch trên nền hẹp nặng, ê-kíp dùng thuốc kháng kết tập tiểu cầu và đặt stent nội sọ cứu vãn để cải thiện lòng mạch, duy trì dòng máu. Trường hợp này cho thấy can thiệp mạch não ngày càng có thể xử lý tổn thương phức tạp, nhưng không biến thủ thuật thành lựa chọn mặc định cho mọi người bệnh.
Hình ảnh tưới máu còn giúp bác sĩ cân nhắc điều trị ở những người đến viện muộn. Một bệnh nhân gần 80 tuổi được đánh giá bằng MRI tưới máu với phần mềm RAPID AI; kết quả cho thấy còn vùng não tranh tối tranh sáng có khả năng hồi phục. Sau khi trao đổi lợi ích và nguy cơ với gia đình, bác sĩ dùng Tenecteplase ở khoảng giờ thứ 16; tình trạng tri giác, vận động và ngôn ngữ cải thiện đáng kể. Đây là một trường hợp được lựa chọn qua đánh giá chuyên môn, không phải lý do để người bệnh tự cho rằng đã quá muộn hoặc tự yêu cầu một phương pháp cụ thể.
Tuy vậy, tái tưới máu thành công không tự động dẫn đến phục hồi chức năng như mong muốn; dữ liệu tại Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận khoảng cách đáng kể giữa kết quả mở mạch và kết quả hồi phục. Bệnh viện Nhân dân 115 dự kiến nghiên cứu mở rộng phương pháp cho một số bệnh nhân tắc mạch kích thước trung bình đến viện trong cửa sổ muộn, nếu hình ảnh tưới máu phù hợp. Hướng đi hợp lý là mở rộng năng lực có chọn lọc, dựa vào bằng chứng và theo dõi kết quả, thay vì chỉ chạy theo kỹ thuật mới.
Phục hồi chức năng phải bắt đầu sau cấp cứu, không phải sau cùng
Cứu sống và tái thông mạch là khởi đầu, không phải điểm kết thúc. Phục hồi sau đột quỵ cần được xem là phần cốt lõi của điều trị, bởi khả năng vận động, giao tiếp và tự sinh hoạt không chỉ phụ thuộc vào kết quả can thiệp mà còn vào kế hoạch tập luyện phù hợp. Các báo cáo tại hội nghị nhấn mạnh những tháng đầu sau đột quỵ là giai đoạn quan trọng để cải thiện vận động và sinh hoạt hằng ngày.
Gia đình nên trao đổi với nhóm điều trị về thời điểm bắt đầu, mức độ và mục tiêu phục hồi chức năng thay vì tự tập theo một khuôn mẫu. Mỗi người bệnh có mức tổn thương và khả năng hồi phục khác nhau; chương trình cần phù hợp với tình trạng sức khỏe và được điều chỉnh theo tiến triển. Kiểm soát huyết áp cũng là một phần đáng lưu ý: chuyên gia tại Bệnh viện Bạch Mai cho biết khoảng 75% bệnh nhân đột quỵ cấp có tăng huyết áp khi nhập viện, và kiểm soát phù hợp với từng thể đột quỵ có thể góp phần hạn chế tổn thương não.
Tiến bộ trong can thiệp mạch não, thuốc và tổ chức cấp cứu đang mở thêm lựa chọn, kể cả cho một số bệnh nhân đến viện muộn. Nhưng không công nghệ nào xóa được cái giá của chậm trễ, cũng không thủ thuật nào thay thế được phục hồi chức năng. Kết quả tốt hơn đòi hỏi cả hệ thống cấp cứu nhanh, quyết định điều trị dựa trên hình ảnh và quá trình tập luyện được duy trì. Khi có dấu hiệu đột quỵ, hãy đi cấp cứu ngay; sau giai đoạn cấp, hãy bắt đầu phục hồi theo hướng dẫn chuyên môn.
