Một bức ảnh có thể gợi ý điều gì?
AI phân tích khuôn mặt để ước tính tuổi sinh học và tìm dấu hiệu hình ảnh có liên quan đến khả năng sống sót của người mắc ung thư, chứ không xác định số năm một bệnh nhân còn sống. Các nhà khoa học tại Mass General Brigham phát triển công cụ này; nghiên cứu được công bố trên tạp chí The Lancet Digital Health. Theo nghiên cứu đánh giá mô hình, hệ thống có thể đưa ra ước tính tuổi sinh học và dự đoán khả năng sống sót từ một bức ảnh khuôn mặt thông thường. Đây là một hướng nghiên cứu đáng chú ý vì ảnh có thể bổ sung một góc nhìn về sức khỏe thể chất. Nhưng gọi đây là AI dự đoán ung thư dễ gây hiểu lầm: công cụ nghiên cứu tiên lượng ở người đã được chẩn đoán, không phát hiện ung thư hay thay thế xét nghiệm chẩn đoán.
Hai mô hình, hai cách suy luận
Mô hình được huấn luyện trên hơn 40 triệu ảnh khuôn mặt của những người thuộc nhiều độ tuổi và nhóm dân tộc. Từ đó, nhóm nghiên cứu xây dựng hai công cụ bổ trợ nhau. FAHR-FaceAge ước tính tuổi sinh học — mức độ lão hóa thể hiện qua hình ảnh, không phải tuổi thật — rồi dùng kết quả này để góp phần dự đoán khả năng sống sót. FAHR-FaceSurvival dự báo trực tiếp từ ảnh, không qua bước trung gian là tuổi sinh học. Các thuật toán cũng chú ý đến những vùng khác nhau: FaceAge tập trung vào nếp nhăn quanh miệng, trán và thái dương; FaceSurvival quan sát vùng dưới mắt và quanh sống mũi. Những điểm này cho thấy ảnh khuôn mặt AI không phải một chiếc “thước đo” đơn giản. Mô hình tìm các mẫu hình ảnh liên quan đến kết quả trong dữ liệu, nhưng điều đó không chứng minh một đặc điểm trên mặt gây ra nguy cơ.
Con số cho thấy liên hệ, không phải định mệnh
Trong nhóm bệnh nhân ung thư được điều trị bằng xạ trị tại Mỹ, những người có tuổi sinh học do FAHR-FaceAge ước tính cao hơn tuổi thật ít nhất 5 năm có nguy cơ tử vong cao hơn 21% so với những người còn lại. Thời gian theo dõi trung bình là 4 năm. Ngược lại, nhóm có tuổi sinh học thấp hơn tuổi thật ít nhất 5 năm có nguy cơ thấp hơn 17%. Đây là mối liên hệ quan sát được trong nghiên cứu, không phải lời tiên đoán chính xác cho từng người. Kết quả cũng không cho biết một bệnh nhân cụ thể sẽ sống bao lâu, và không thể tự nó quyết định người đó nên nhận xạ trị, phẫu thuật hay điều trị toàn thân. Vì vậy, tiên lượng ung thư từ ảnh nên được hiểu là một tín hiệu tiềm năng để nghiên cứu thêm, không phải kết luận cá nhân.
Giá trị tiềm năng và giới hạn cần nhớ
Lý do hướng nghiên cứu này đáng quan tâm là bác sĩ cần đánh giá khả năng thể chất và mức độ suy yếu trước các liệu pháp chuyên sâu, trong bối cảnh dân số già đi. Nhóm phát triển muốn tạo ra cách đánh giá từ ảnh có tính định lượng, nhất quán và dễ mở rộng, để có thể hỗ trợ cá nhân hóa điều trị. Tuy nhiên, một công cụ thuận tiện không đồng nghĩa với công cụ đã sẵn sàng cho phòng khám. Các chuyên gia nhấn mạnh công nghệ chưa nên được sử dụng rộng rãi; khả năng dự đoán cần được nghiên cứu và kiểm chứng thêm trước khi hỗ trợ quyết định điều trị quan trọng. Với bệnh nhân và gia đình, cách hiểu thận trọng nhất là xem kết quả như thông tin nghiên cứu bổ sung. Chẩn đoán, lựa chọn điều trị và tư vấn tiên lượng vẫn cần dựa trên đánh giá chuyên môn của bác sĩ cùng toàn bộ hồ sơ lâm sàng.
