Sinh trắc học hữu ích, nhưng không phải lá chắn tuyệt đối
Sinh trắc học ngân hàng là phương thức xác minh danh tính bằng đặc điểm cơ thể như khuôn mặt, được dùng để tăng độ an toàn khi mở tài khoản hoặc thực hiện giao dịch trực tuyến. Tuy nhiên, lớp xác minh này không bảo đảm mọi giao dịch đều do chính chủ thực hiện.
Tại hội thảo Smart Banking 2026, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, cảnh báo sinh trắc học tại một số hệ thống ngân hàng vẫn có thể bị qua mặt bằng ảnh tĩnh hoặc video ngắn thay cho khuôn mặt thật. Đây không còn là rủi ro giả định: một vụ án tại Thanh Hóa cho thấy công cụ độc hại có thể chặn hình ảnh từ camera thật rồi thay bằng ảnh chân dung của chủ tài khoản để vượt bước quét mặt.
Sinh trắc học được áp dụng bắt buộc từ ngày 01/07/2024 với một số giao dịch chuyển tiền trực tuyến vượt ngưỡng quy định. Nhưng xác thực khuôn mặt không thể thay thế việc bảo vệ điện thoại, thông tin đăng nhập và cảnh giác trước các yêu cầu đáng ngờ.
Dữ liệu sạch hơn không đồng nghĩa hết lừa đảo
Ngành ngân hàng đã làm sạch 177 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 3 triệu hồ sơ tổ chức; các biện pháp này giúp khắc phục tình trạng tài khoản đứng tên giả. Đó là tiến triển đáng kể, nhưng không nên hiểu nhầm rằng gian lận đã biến mất: cơ quan công an cho biết vẫn có những vụ chiếm đoạt số tiền rất lớn, còn dòng tiền thường bị chuyển đi nhanh chóng.
Nguy cơ cũng không chỉ đến từ giả mạo khuôn mặt. Tội phạm có thể dùng phần mềm độc hại để chiếm quyền điều khiển điện thoại, hoặc dùng tin nhắn giả và deepfake để mạo danh người có thẩm quyền, dụ nạn nhân giao quyền truy cập hay làm theo chỉ dẫn chuyển tiền. Vì vậy, coi bước quét mặt là dấu hiệu đủ để tin một giao dịch hoặc người liên hệ là an toàn sẽ khiến người dùng bỏ qua những mắt xích dễ bị tấn công hơn.
Hệ thống cảnh báo SIMO đã giúp khách hàng tạm dừng hoặc hủy khoảng 2 triệu giao dịch, với tổng giá trị khoảng 7.600 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy cảnh báo và phối hợp giữa các tổ chức có ích, nhưng bảo vệ tài khoản vẫn cần bắt đầu từ thói quen sử dụng thiết bị của mỗi người.
Năm việc thiết thực để bảo vệ tài khoản
- Chỉ tải ứng dụng ngân hàng từ App Store, Google Play hoặc đường dẫn trên website chính thức của ngân hàng. Không cài tệp được gửi qua tin nhắn, mạng xã hội hay liên kết lạ.
- Rà soát quyền ứng dụng định kỳ. Thu hồi quyền trợ năng và camera của ứng dụng không rõ nguồn gốc; quyền trợ năng có thể cho phép ứng dụng đọc màn hình hoặc thao tác thay người dùng.
- Không gửi ảnh khuôn mặt, ảnh căn cước hoặc video quay mặt cho người lạ. Không quét mặt theo hướng dẫn qua điện thoại, kể cả khi được hứa tặng thưởng hay hỗ trợ.
- Không bán, cho thuê hoặc cho mượn tài khoản ngân hàng. Tài khoản có thể bị dùng cho lừa đảo, rửa tiền và khiến chủ tài khoản đối mặt với rắc rối pháp lý hoặc phát sinh ngoài ý muốn.
- Khi thấy giao dịch bất thường, ngắt Internet trên thiết bị nghi nhiễm, dùng thiết bị khác đổi mật khẩu, gọi tổng đài ngân hàng để khóa dịch vụ rồi trình báo cơ quan công an gần nhất.
Đừng chờ đến khi có khoản tiền bị chuyển đi mới hành động. Nếu nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn thúc ép cung cấp mã xác thực, cài ứng dụng hay quét khuôn mặt, hãy dừng lại và tự liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức. Đây là cách đơn giản để giảm nguy cơ mắc bẫy lừa đảo ngân hàng.
Ngân hàng cần nâng cấp, người dùng vẫn phải cảnh giác
Trách nhiệm không thể đẩy hết cho khách hàng. Cơ quan công an đề nghị ngân hàng tiếp tục rà soát thông tin, đầu tư biện pháp an ninh mạng và bảo đảm các giao dịch do chính chủ thực hiện. Ngân hàng Nhà nước cũng cho biết sẽ cập nhật quy định về an toàn dịch vụ trực tuyến, mở rộng hệ thống SIMO tới các tổ chức thanh toán và tăng cường ứng phó với phương thức gian lận mới.
Những kế hoạch này cần thiết, nhưng không biến xác thực sinh trắc học thành bảo đảm tuyệt đối. Người dùng nên bật thông báo biến động số dư, giữ điện thoại và ứng dụng được cập nhật, đồng thời báo ngân hàng ngay khi mất thiết bị hoặc phát hiện đăng nhập lạ. Trong khi công nghệ chống giả mạo tiếp tục được cải thiện, sự thận trọng với ứng dụng, dữ liệu khuôn mặt và yêu cầu bất thường vẫn là tuyến phòng vệ gần nhất.
