Cơ hội điều trị bắt đầu từ phản ứng đúng lúc
Mạng lưới điều trị đột quỵ là sự phối hợp liên tục giữa người dân, hệ thống cấp cứu, cơ sở y tế ban đầu và bệnh viện chuyên sâu để người bệnh được nhận diện, vận chuyển, chẩn đoán và điều trị phù hợp trong thời gian sớm nhất. Đột quỵ có thể khởi phát đột ngột, tiến triển nhanh và gây tử vong hoặc di chứng nặng nề nếu cấp cứu chậm. Dù vậy, số liệu được nêu tại hội thảo về hệ thống cấp cứu ngoại viện cho thấy mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 222.000 ca, nhưng chỉ 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu; khoảng 20% được vận chuyển bằng cấp cứu chuyên nghiệp. Đây không chỉ là khoảng trống về năng lực bệnh viện. Đó còn là lời cảnh báo rằng nhận biết triệu chứng, gọi trợ giúp và đưa người bệnh đến đúng nơi đều quyết định cơ hội can thiệp.
Méo miệng, yếu hoặc liệt một bên, nói khó, thay đổi thị lực, chóng mặt hay mất thăng bằng đột ngột đều cần được đánh giá khẩn cấp; không nên đợi triệu chứng tự hết hoặc chờ xuất hiện đủ dấu hiệu. Gọi cấp cứu 115 ngay khi nghi ngờ là lựa chọn an toàn hơn tự tìm cách xử trí tại nhà. Trong lúc chờ, hãy ghi lại thời điểm khởi phát hoặc lần cuối người bệnh còn bình thường. Không cho ăn uống, tự dùng thuốc hay áp dụng mẹo truyền miệng. Cạo gió và chích đầu ngón tay không xử lý được nguyên nhân, mà có thể làm mất thời gian quý giá.
Một bệnh viện giỏi chưa đủ
Điều trị bệnh đột quỵ không thể được đánh giá chỉ bằng thiết bị hay chuyên môn của một bệnh viện. Người bệnh có thể đến cơ sở tuyến dưới trước, cần được nhận diện và xử trí ban đầu, rồi chuyển nhanh đến nơi có khả năng chẩn đoán và can thiệp phù hợp. Nếu thông tin không được chuyển tiếp, xe vận chuyển chậm hoặc bệnh viện tiếp nhận chưa chuẩn bị sẵn, lợi thế của một đơn vị chuyên sâu có thể bị suy giảm. Mỗi mắt xích có nhiệm vụ riêng; chất lượng chung phụ thuộc vào việc các khâu nối tiếp nhau trơn tru. Vì vậy, xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ không phải là việc phụ trợ cho bệnh viện lớn, mà là cách đưa năng lực chuyên môn đến gần người bệnh hơn và tránh để họ tự xoay xở giữa các cơ sở.
Tại Đà Nẵng, ngày 27/10, bệnh viện thành phố tổ chức hội thảo về xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ với hơn 200 bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên từ các bệnh viện, trung tâm y tế khu vực. Mô hình được mô tả kết nối cơ sở tuyến dưới và trung tâm cấp cứu với bệnh viện tiếp nhận chuyên sâu: bệnh viện được báo trước, người bệnh được xử trí ban đầu rồi vận chuyển sớm, còn ê-kíp tại nơi nhận chuẩn bị để rút ngắn quy trình. Giá trị của phối hợp nằm ở sự liền mạch ấy, chứ không phải thêm một tầng thủ tục.
Rút ngắn từng khâu để chọn đúng cách điều trị
Cấp cứu đột quỵ đòi hỏi tốc độ đi cùng độ chính xác. Chụp hình ảnh sớm giúp bác sĩ phân biệt nhồi máu não với xuất huyết não, từ đó chọn hướng xử trí; với người nghi tắc mạch máu lớn, cần đánh giá khả năng lấy huyết khối. Các mục tiêu được nêu tại hội nghị chuyên ngành nội khoa năm 2026 là chụp CT sọ não trong vòng 25 phút từ khi đến viện và hướng tới điều trị tiêu sợi huyết trong 60 phút với người đủ điều kiện. Những mốc này chỉ có ý nghĩa khi khâu trước đã nhận diện, báo tin và chuyển người bệnh kịp thời. Thuốc tiêu sợi huyết thường có cửa sổ khoảng 4,5 giờ; can thiệp lấy huyết khối có thể được xem xét trong tối đa 24 giờ ở trường hợp phù hợp. Đây là lý do không nên tự kết luận rằng đã quá muộn, cũng không nên trì hoãn việc đi cấp cứu.
Theo bác sĩ Dương Quang Hải, mỗi phút không được cấp cứu, điều trị kịp thời có thể khiến người bệnh mất khoảng 1,9 triệu tế bào não. Con số ấy nhấn mạnh cái giá của chậm trễ, nhưng không thay thế đánh giá y khoa: phương pháp điều trị phải dựa trên chẩn đoán, thời điểm khởi phát và tình trạng cụ thể. Phối hợp tốt giúp thông tin thiết yếu đi cùng người bệnh, đội ngũ tiếp nhận sẵn sàng và quyết định chuyên môn được đưa ra sớm hơn.
Mạng lưới phải được duy trì cả trước và sau cấp cứu
Một mạng lưới chỉ hoạt động hiệu quả khi được tập huấn và kết nối thường xuyên, thay vì chỉ liên lạc lúc có ca nặng. Tại Đà Nẵng, các lớp tập huấn cho bệnh viện, trung tâm y tế và trạm y tế tập trung vào nhận diện, xử trí, chuyển tuyến và vận chuyển an toàn; bệnh viện tuyến cuối cũng hỗ trợ chuyên môn cho các đơn vị trong mạng lưới. Hướng đi này đáng được xem là phần cốt lõi của năng lực cấp cứu: nhân viên ở tuyến đầu càng biết cách nhận ra dấu hiệu và chuyển thông tin, người bệnh càng ít bị mắc kẹt ở khâu đầu tiên. Sau giai đoạn cấp, kiểm soát yếu tố nguy cơ và tuân thủ điều trị vẫn cần được duy trì lâu dài.
Thông điệp thực tế cho gia đình rất rõ: nhận ra dấu hiệu đột ngột, gọi 115, ghi nhớ thời điểm khởi phát và không tự chữa theo mẹo. Còn với hệ thống y tế, trách nhiệm là kết nối tiếp nhận, chẩn đoán, chuyển viện và điều trị chuyên sâu thành một quy trình thống nhất. Không bệnh viện nào có thể một mình bù đắp cho sự chậm trễ ở mọi khâu. Muốn tăng cơ hội phục hồi và hạn chế di chứng, cần xây dựng mạng lưới điều trị đột quỵ vận hành như một chuỗi liên tục, trong đó mỗi mắt xích đều biết việc của mình và phối hợp đúng lúc.
