Lo âu công việc: khi sợ sai và sợ sếp không còn là chuyện “cố chịu”
Lo âu công việc là trạng thái căng thẳng kéo dài, trong đó người lao động liên tục lo sợ mắc sai sót, bị đánh giá hoặc trách mắng, dẫn tới mất ngủ, khó tập trung, kiệt sức cảm xúc và các phản ứng sinh lý như tim đập nhanh, vã mồ hôi mỗi khi đối mặt với nhiệm vụ hay cấp trên, làm suy giảm rõ rệt chất lượng làm việc và đời sống cá nhân. Câu chuyện của chị N.T.H, 38 tuổi, kế toán tại Hà Nội, cho thấy nỗi sợ sai có thể chi phối toàn bộ ngày làm việc: báo cáo đã hoàn thành nhưng chị phải rà soát đến lần thứ 4, thứ 5 mà vẫn không yên lòng. Vòng lặp kiểm tra – nghi ngờ – kiểm tra lại khiến công việc gián đoạn, tiêu tốn thời gian và sức lực. Khi người lao động bắt đầu sống trong trạng thái thấp thỏm, bất an nhiều tuần liền, đó không còn là “tính cẩn thận” mà là dấu hiệu bệnh lý cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Áp lực kéo dài: từ mất ngủ, cáu gắt đến kiệt sức vì sợ bắt đầu ngày làm
Điểm đáng báo động của stress nơi làm việc là nó âm thầm tích tụ cho đến khi cơ thể và cảm xúc đồng loạt “đình công”. Một nhân viên văn phòng tên Minh từng cố gắng thích nghi bằng cách ngủ sớm, chạy bộ cuối tuần, nhưng nhiều tháng sau anh vẫn mất ngủ, khó tập trung, cáu gắt và sợ mỗi sáng đến công ty. Theo các chuyên gia, stress nghề nghiệp thông thường gắn với nhiệm vụ hoặc thời điểm nhất định và có thể hồi phục khi áp lực kết thúc; nguy cơ lớn hơn xuất hiện khi căng thẳng kéo dài do quá tải, ít quyền tự chủ, thiếu ghi nhận tương xứng hoặc môi trường dung thứ sỉ nhục, đe dọa. Kiệt sức từ công việc không chỉ là mệt mỏi thể chất, mà là kiệt quệ cảm xúc, mất khả năng điều chỉnh tâm trạng, thấy mọi nhiệm vụ quen thuộc cũng trở nên nặng nề. Khi mỗi sáng đi làm trở thành một nỗi sợ, tiếp tục “cố gắng hơn” không còn là giải pháp mà là con đường đẩy người lao động gần hơn tới rối loạn tâm thần.
Nỗi sợ sếp và tiếng chuông thông báo: tín hiệu của hệ thần kinh bị kích hoạt quá mức
Không ít người trẻ đang sống trong trạng thái sợ sếp đến mức tiếng chuông thông báo công việc trở thành mối đe dọa. Đặng Thị Thu Phương, 27 tuổi, nhân viên marketing tại Hà Nội, sau chuỗi ngày liên tục bị cấp trên dồn ép tiến độ, đã chuyển từ xem tin nhắn công việc là bình thường sang giật mình, bất an mỗi khi điện thoại rung. Mỗi lần thấy tên sếp hiện lên, tim cô đập nhanh, lồng ngực thắt lại, tay vã mồ hôi vì sợ “có thể lại bị mắng”. Dưới góc nhìn tâm lý học, đây là biểu hiện của việc hệ thần kinh bị kích hoạt quá mức trong thời gian dài. Nỗi sợ bị cấp trên hối thúc, trách mắng khiến tiếng chuông thông báo công việc dần trở thành mối đe dọa, đẩy nhiều người trẻ vào trạng thái kiệt sức. Khi phản ứng sinh lý – tim đập nhanh, hơi thở gấp, cơ thể căng cứng – xuất hiện chỉ vì một tin nhắn, chúng ta không còn nói về “tôn trọng cấp trên” mà là sợ sếp đến mức chạm ngưỡng bệnh tâm thần.
Nhận diện sớm lo âu công việc: đừng chờ đến khi trí nhớ suy giảm và cơ thể “lên tiếng”
Điều nguy hiểm của lo âu công việc là nhiều người tự quy trách nhiệm cho bản thân, coi chịu áp lực là thước đo năng lực và tận tụy, nên cố làm việc nhiều hơn hoặc che giấu khó khăn. Chị N.T.H từng tự dằn vặt mình “chưa già đã lẫn” khi thấy nhớ nhớ quên quên, tim đập nhanh, ngực dồn dập hồi hộp, đầu óc mệt mỏi. Chỉ đến khi không thể tự gánh gánh nặng ấy, chị mới đến khoa sức khỏe tâm thần để khám và được chẩn đoán rối loạn lo âu, phải điều trị bằng thuốc. Theo bác sĩ, người lao động nên đi khám nếu thấy làm việc chậm hơn trước, khó duy trì sự tập trung; tài liệu trước đây chỉ cần đọc một lần, nay phải đọc nhiều lần mới nắm nội dung; vừa được giao việc đã quên một phần yêu cầu; nhiệm vụ vốn quen thuộc cũng trở nên nặng nề, mất nhiều thời gian, công sức để hoàn thành. Khi mất ngủ, lo âu, căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng cuộc sống, cần chủ động tìm hỗ trợ chuyên khoa thay vì chờ “tự hết”.
Tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn và trách nhiệm của tổ chức: không thể chữa mọi thứ bằng câu “cố lên”
Lo âu công việc và kiệt sức từ công việc không thể được giải quyết chỉ bằng những lời khuyên chung chung như “hãy cố gắng hơn”. Khi biểu hiện kéo dài, tăng nặng, ảnh hưởng làm việc, sinh hoạt và quan hệ, người lao động cần được đánh giá nguyên nhân và hỗ trợ chuyên môn. Thăm khám chuyên môn không có nghĩa là đã mắc bệnh; đó là cơ hội xác định đúng tình trạng sức khỏe và được hướng dẫn cách hỗ trợ phù hợp. Một số trường hợp, như chị H., sẽ cần điều trị lo âu lâm sàng bằng thuốc theo chỉ định bác sĩ. Sau điều trị, trở lại làm việc đòi hỏi sự phối hợp giữa người lao động, chuyên gia y tế và doanh nghiệp, trên cơ sở tôn trọng khả năng thực tế và bảo mật thông tin sức khỏe để tránh kỳ thị, phân biệt đối xử. Tổ chức không thể tiếp tục coi stress nơi làm việc là “bình thường”, trong khi WHO ước tính trầm cảm và lo âu làm mất khoảng 12 tỷ ngày làm việc mỗi năm, gây thiệt hại năng suất ước 1.000 tỷ USD. Nếu nơi làm việc là nguồn gây tổn thương, trách nhiệm không chỉ nằm ở người đang bệnh mà ở cả hệ thống đã tạo ra áp lực vô lý.
