Đề xuất mở rộng lựa chọn ngôn ngữ từ lớp 1
Tiếng Mường và tiếng Cơ Tu được đề xuất thành môn tự chọn trong chương trình giáo dục tiểu học, dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 và không giới hạn theo dân tộc. Đây là nội dung hai dự thảo chương trình mà Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 5/11/2026 để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức và cá nhân.
Nếu được thông qua, đề xuất sẽ giúp trường học có thêm một lựa chọn ngôn ngữ gắn với cộng đồng và bản sắc địa phương. Tính tự chọn cũng là điểm hợp lý: không áp đặt một môn học đồng loạt ở mọi nơi, trong khi vẫn tạo cơ hội cho học sinh có nhu cầu. Đây là bước đề xuất, chưa phải quy định đã có hiệu lực; Bộ đang lấy ý kiến về dự thảo trên cổng thông tin của mình.
Không chỉ dành cho học sinh người Mường và Cơ Tu
Đối tượng dự kiến gồm học sinh dân tộc Mường, Cơ Tu và học sinh thuộc các dân tộc khác có nguyện vọng học hai ngôn ngữ này. Cách mở rộng đó đáng chú ý: môn học tiếng dân tộc không chỉ phục vụ việc duy trì tiếng nói trong gia đình, mà còn có thể giúp những học sinh khác tiếp cận một phần di sản ngôn ngữ và đời sống cộng đồng.
Chương trình dự kiến rèn bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, trong đó chú trọng đọc và viết. Học sinh từng bước nhận biết chữ, đọc hiểu văn bản, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn ngắn, đồng thời luyện giao tiếp, trình bày ý kiến và lắng nghe. Với tiếng Mường tiểu học, phụ lục dự thảo giới thiệu bảng chữ cái gồm 29 chữ; tài liệu về tiếng Cơ Tu nêu bảng chữ cái gồm 36 chữ.
Học ngôn ngữ cũng là học cách gìn giữ văn hóa
Mục tiêu của đề xuất không dừng ở việc bổ sung kỹ năng ngôn ngữ. Bộ GD-ĐT cho biết hai chương trình nhằm đáp ứng nhu cầu học tiếng nói, chữ viết, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa truyền thống theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Dự thảo cũng gắn việc dạy tiếng Mường, tiếng Cơ Tu với giáo dục văn hóa truyền thống.
Định hướng này có sức thuyết phục bởi ngôn ngữ sống trong truyện, thơ, lời nói nghệ thuật và những câu chuyện về cộng đồng, chứ không chỉ trong bảng chữ cái. Đưa các chất liệu ấy vào lớp học có thể giúp trẻ hiểu tiếng nói gắn với cội nguồn và bản sắc ra sao. Tuy vậy, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào điều kiện tổ chức tại địa phương, cách xây dựng tài liệu phù hợp đặc điểm từng tiếng và khả năng đáp ứng nguyện vọng thực tế của học sinh.
Tự chọn là hợp lý, nhưng cần điều kiện triển khai
Thiết kế môn tự chọn phù hợp với khác biệt về nhu cầu và điều kiện giữa các trường, nhưng quyền lựa chọn chỉ có ý nghĩa khi học sinh thực sự có lớp để đăng ký. Nhà trường và địa phương sẽ cần cân nhắc giáo viên, học liệu và cách tổ chức dạy học để chương trình không dừng ở một chủ trương trên giấy. Dự thảo hướng đến yêu cầu học tập phù hợp tâm lý, nhận thức và tiến trình của từng lớp tiểu học.
Vì vậy, đề xuất tiếng Cơ Tu tự chọn và tiếng Mường nên được nhìn nhận như một cơ hội cần được chuẩn bị kỹ, không phải giải pháp bảo tồn tự động. Khi nội dung học vừa giúp trẻ đọc, viết, giao tiếp vừa đưa văn hóa cộng đồng vào trường học, lựa chọn ấy có thể nối việc học với trách nhiệm gìn giữ di sản. Bước tiếp theo là hoàn tất lấy ý kiến và bảo đảm các điều kiện thực tế để học sinh có nguyện vọng được tiếp cận.
