Vật liệu thiếu, vốn công mắc lại
Thiếu vật liệu xây dựng là tình trạng nguồn đất đắp, đá cấp phối không đáp ứng kịp nhu cầu thi công, khiến công trường chậm nhịp và vốn đã bố trí chưa thể chuyển thành khối lượng hoàn thành. Tại Lâm Đồng, đây không còn là vướng mắc riêng của nhà thầu: nó đã trở thành nút thắt trực tiếp của đầu tư công Lâm Đồng. Chiều 7/11, Phó Chủ tịch tỉnh Nguyễn Minh làm việc với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 và đại diện một số ban quản lý dự án khu vực để tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy giải ngân vốn. Đến ngày 5/11, các đơn vị giải ngân hơn 2.208 tỷ đồng, đạt 65,49% kế hoạch; hơn 1.163 tỷ đồng vẫn chưa giải ngân. Thiếu vật liệu đất đắp, đá cấp phối là nguyên nhân chính, bên cạnh mặt bằng chậm bàn giao và thời tiết bất lợi. Con số này cho thấy giải ngân không thể chỉ được thúc bằng chỉ đạo hay lịch làm việc: công trường phải có vật liệu để thi công.
Nhiều công trình cùng tăng tốc, nguồn cung chịu sức ép
Sức ép hiện nay đến từ thời điểm nhiều công trình, dự án đồng loạt triển khai, làm nhu cầu vật liệu tăng nhanh trong khi nguồn cung còn hạn chế. Thiếu hụt cục bộ và giá vật liệu tăng không chỉ làm nhà thầu khó tổ chức thi công; chúng còn khiến tiến độ và kế hoạch giải ngân vốn trở nên khó đoán hơn. Hai tuyến cao tốc cho thấy quy mô nhu cầu: Bảo Lộc – Liên Khương dài khoảng 73,62 km, tổng mức đầu tư khoảng 18.900 tỷ đồng sau điều chỉnh; Tân Phú – Bảo Lộc dài gần 66 km, tổng mức đầu tư khoảng 17.561 tỷ đồng. Cùng với hàng trăm dự án khác, các công trình này tạo áp lực lớn lên nguồn vật liệu xây dựng. Khi vật liệu không đến đúng lúc, máy móc và nhân lực khó duy trì nhịp thi công; vì vậy, bảo đảm nguồn cung là điều kiện thực tế để dự án trọng điểm bám tiến độ, chứ không phải khâu hỗ trợ có thể xử lý sau.
Mở nguồn cung, nhưng không buông lỏng quản lý
Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu không để thiếu vật liệu tại các công trình trọng điểm, cấp bách. Hướng xử lý là vừa khơi thông thủ tục, vừa kiểm soát thị trường: khảo sát nhu cầu và tiềm năng khoáng sản để đề xuất mở mỏ mới trước ngày 15/11/2026; hướng dẫn, cấp phép cho các mỏ đã đấu giá thành công và đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác trước ngày 20/11/2026. Với dự án quy mô lớn, tỉnh xem xét cấp phép thăm dò, khai thác trực tiếp cho chủ đầu tư, nhà thầu hoặc đơn vị thi công theo quy định, nhằm rút ngắn thời gian và bớt khâu trung gian. Đây là lựa chọn có lý: nguồn cung gần nhu cầu có thể giúp công trường nhận vật liệu sớm hơn. Nhưng tốc độ không thể thay thế tính minh bạch. Tỉnh cũng yêu cầu ngăn găm hàng, đẩy giá, thao túng thị trường và bảo đảm việc cấp quyền khai thác công khai, công bằng.
Nguồn vật liệu quyết định khả năng về đích
Ban 2 đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao trong hai tháng cuối năm 2026, đồng thời tăng giám sát công trường, tháo gỡ vướng mặt bằng và yêu cầu nhà thầu bổ sung nhân lực, máy móc. Mục tiêu này chỉ khả thi nếu việc tháo gỡ nguồn cung diễn ra đồng thời với các giải pháp tại công trường: vật liệu có sẵn mà mặt bằng chưa bàn giao thì máy móc vẫn phải chờ; ngược lại, mặt bằng sạch nhưng thiếu đất đắp, đá cấp phối thì khối lượng thi công vẫn không tăng. Vì vậy, hiệu quả của chỉ đạo không nên chỉ đo bằng số hồ sơ cấp phép được xử lý, mà bằng lượng vật liệu thực sự đến công trình, giá được kiểm soát và tiến độ được cải thiện. Lâm Đồng đã xác định đúng điểm nghẽn; bước quyết định là phối hợp dự báo nhu cầu, cấp phép đúng quy định và giám sát thị trường đủ sát. Gỡ được nút thắt ấy mới mở đường cho công trường tăng tốc và vốn đầu tư công chuyển thành công trình hoàn thành.
