Quy mô vi phạm cho thấy áp lực thực thi
Buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là những hành vi làm sai lệch nguồn gốc, giá trị hoặc tính hợp pháp của hàng hóa, gây rủi ro cho người mua và cạnh tranh lành mạnh. Trong 9 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng Lào Cai phát hiện, xử lý 1.916 vụ, tăng 10,75% so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là một con số lớn: mức tăng cho thấy kiểm soát thị trường vẫn đòi hỏi hiện diện thường xuyên, nhất là tại địa bàn biên giới và các khâu lưu thông hàng hóa. Trong tổng số vụ, 549 vụ liên quan đến buôn bán, vận chuyển hàng cấm, hàng lậu; 1.140 vụ là gian lận thương mại, gian lận thuế; 227 vụ liên quan đến hàng giả, hàng nhái và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Cơ cấu này cho thấy xử lý buôn lậu cần đi cùng kiểm tra gian lận trong hoạt động kinh doanh.
Kết quả thực thi gồm 293 vụ bị khởi tố với 550 đối tượng, trong khi 1.579 vụ bị xử lý hành chính. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước vượt 42,2 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ; tổng giá trị xử lý vượt 48,6 tỷ đồng. Những kết quả này cho thấy lực lượng chức năng đang sử dụng cả biện pháp hình sự lẫn hành chính, nhưng số vụ tăng cũng nhắc rằng phát hiện và xử phạt chưa thể thay thế việc ngăn hàng vi phạm đi vào thị trường.
Cuối năm, kiểm soát phải theo sát cả ba mặt trận
Lý do Lào Cai siết kiểm tra trong quý IV khá rõ: thị trường hàng thiết yếu được dự báo còn biến động, còn nguy cơ buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả có thể tăng vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Các đối tượng có thể lợi dụng xuất nhập khẩu, lưu thông hàng hóa và thương mại điện tử để gian lận giá trị, xuất xứ hoặc buôn bán hàng cấm. Vì vậy, kiểm soát buôn lậu không thể chỉ dừng ở cửa khẩu. Kế hoạch của tỉnh hướng tới cả khu vực biên giới, thị trường nội địa và nền tảng số, tập trung vào tuyến, địa bàn trọng điểm, mặt hàng nguy cơ cao và hàng hóa không rõ nguồn gốc. Đây là lựa chọn cần thiết: nếu chỉ kiểm tra một khâu, hàng vi phạm vẫn có thể chuyển sang kênh khác để tiếp cận người mua.
Ở biên giới, tỉnh yêu cầu phối hợp giữa Biên phòng, Hải quan, Ban Quản lý Khu kinh tế và chính quyền địa phương để kiểm soát người, phương tiện cùng các mặt hàng trọng điểm. Trong nội địa, Công an, Quản lý thị trường và cơ quan chuyên ngành được giao nắm địa bàn, rà soát kho bãi, kiểm tra an toàn thực phẩm, chống gian lận giá và xử lý vi phạm với hàng thiết yếu. Mức độ hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc thông tin giữa các lực lượng có được chia sẻ kịp thời hay không, cũng như khả năng theo dấu hoạt động trên nền tảng số.
Bảo vệ người mua cần thêm phối hợp và cảnh giác cộng đồng
Với người dân, kiểm tra an toàn thực phẩm và xử lý gian lận giá có tác động trực tiếp hơn những thống kê về số vụ: đó là các bước nhằm hạn chế hàng kém an toàn hoặc hàng thiết yếu bị bán sai giá đến tay người mua. Tỉnh cũng đặt trọng tâm vào kết nối dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin, chia sẻ phương thức và thủ đoạn vi phạm giữa các lực lượng, đồng thời phát huy đường dây nóng tiếp nhận tin báo, tố giác. Đây là hướng đi hợp lý, bởi thương mại điện tử khiến việc nhận diện nguồn gốc và lần theo người bán khó hơn nếu các cơ quan xử lý rời rạc.
Tuyên truyền và vận động người dân tố giác vi phạm, ưu tiên hàng Việt Nam cũng là một phần của kế hoạch. Việc này chỉ có giá trị khi người mua được cung cấp cách phản ánh dễ tiếp cận và thông tin đủ rõ để phân biệt dấu hiệu đáng ngờ; trách nhiệm kiểm tra vẫn thuộc về cơ quan thực thi, không thể đẩy sang người tiêu dùng. Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 389 tỉnh được yêu cầu bám sát thị trường, tham mưu kế hoạch cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027. Thước đo cuối cùng không chỉ là số vụ xử lý, mà còn là khả năng ngăn hàng vi phạm lưu thông và bảo vệ người mua.
