AI tạo sinh đang đặt lại mục tiêu của đại học
AI tạo sinh trong đại học là việc sử dụng các công cụ có thể tạo văn bản, hình ảnh, âm thanh, video hoặc mã nguồn để hỗ trợ học tập, giảng dạy và vận hành, đồng thời đòi hỏi con người kiểm chứng kết quả và chịu trách nhiệm về cách dùng. Sự phát triển nhanh của GenAI đang tạo ra thay đổi đáng kể trong giáo dục đại học, nên câu hỏi không còn là có cho phép AI hay không mà là dùng thế nào để nâng chất lượng học mà không làm suy giảm năng lực thật của người học. Đây là một bước ngoặt về cách phân công công việc giữa con người và máy, không phải lý do để coi AI là người thay thế giảng viên hay tư duy sinh viên. Ngày 11/8/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký quyết định phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035; chương trình đặt mục tiêu trang bị kỹ năng AI cho khoảng 10 triệu người lao động vào năm 2030. Đại học cần xem mục tiêu ấy như lời nhắc rằng kỹ năng công nghệ phải đi cùng năng lực vận dụng và thích ứng.
Đào tạo phải đo năng lực, không chỉ đo sản phẩm
Với sinh viên, GenAI có thể hoạt động như một gia sư bổ sung: giải thích lại khái niệm theo nhiều mức độ, cho phép đặt câu hỏi và luyện tập theo nhịp độ riêng. Công cụ cũng có thể tóm tắt, dịch tài liệu, lập dàn ý và gợi ý nội dung cần đọc sâu hơn, giúp giảm rào cản ngôn ngữ; nhưng người học vẫn phải đối chiếu thông tin với tài liệu học thuật đáng tin cậy. Vì thế, lợi ích không nằm ở việc nhận câu trả lời nhanh mà ở khả năng thử, sai, sửa và hiểu vì sao một lập luận hoặc lời giải đúng. Giảng viên cần chuyển trọng tâm từ truyền đạt nội dung sang thiết kế hoạt động học, hướng dẫn kiểm chứng và khơi gợi tư duy phản biện. Đào tạo đại học cũng phải đổi cách đánh giá: kết hợp bài viết với vấn đáp, nhật ký quá trình, thực hành tại lớp và bảo vệ dự án. Nếu chỉ chấm sản phẩm cuối cùng, nhà trường khó phân biệt năng lực của sinh viên với nội dung do công cụ tạo ra.
Quản trị đại học cần theo kịp lớp học
Đổi mới lớp học sẽ không bền nếu quản trị đại học vẫn dựa trên quy trình cũ. AI có thể hỗ trợ cá thể hóa học tập, quản lý và điều hành, nhưng cần được sử dụng có kiểm soát, dưới sự giám sát và trách nhiệm của con người. Điều đó đòi hỏi trường xây dựng quy định rõ về dữ liệu, quyền riêng tư, liêm chính học thuật và trách nhiệm khi dùng công cụ; đồng thời đầu tư hạ tầng số kết nối, chuẩn hóa dữ liệu và nâng năng lực AI cho cả người học lẫn đội ngũ. Quản trị dựa trên dữ liệu có thể hỗ trợ phân tích, dự báo và ra quyết định, song dữ liệu chỉ hữu ích khi được quản lý an toàn và diễn giải đúng bối cảnh. Trường không nên chọn giữa cấm AI hoàn toàn và phó mặc mọi việc cho công cụ. Hướng hợp lý hơn là cho phép sử dụng minh bạch, quy định rõ giới hạn, đánh giá năng lực thực chất và giữ quyết định cuối cùng ở con người.
Doanh nghiệp giúp việc học chạm tới công việc thật
Kết nối doanh nghiệp không nên dừng ở những buổi chia sẻ nghề nghiệp; đó là cách để nhà trường kiểm tra xem chương trình có chuẩn bị được người học cho môi trường làm việc đang đổi thay hay không. Doanh nghiệp có thể góp phần xác định kỹ năng cần thiết, cung cấp chuyên gia và mở cơ hội thực tập, đào tạo hoặc trải nghiệm công việc thực tế. Sinh viên tốt nghiệp cần biết sử dụng AI, nhưng cũng phải có kiến thức chuyên môn, hiểu hoạt động doanh nghiệp và rèn kỹ năng phỏng vấn, trình bày, giao tiếp. Quan điểm của Tiến sĩ Tan Hong Ming tại Trường Kinh doanh NUS cũng nhấn mạnh rằng biết dùng công cụ mới chỉ là bước khởi đầu: nếu quy trình và phương thức quản lý không thay đổi, năng suất có thể không cải thiện đáng kể. Mô hình mô phỏng kinh doanh ứng dụng AI đang được thử nghiệm cho học viên MBA và MBA Điều hành tại NUS. Đây là hướng đáng chú ý: ghép kiến thức nền với tình huống nghề nghiệp để sinh viên rèn tư duy phản biện và khả năng thích ứng.
Kết luận, AI tạo sinh không khiến đại học mất vai trò; nó buộc nhà trường chứng minh rõ hơn giá trị của việc học. Muốn chuẩn bị nhân lực có chuyên môn và linh hoạt, các trường phải thiết kế lại đào tạo, cập nhật quản trị và hợp tác thực chất với doanh nghiệp. Công cụ có thể hỗ trợ tiếp cận tri thức, nhưng trách nhiệm học tập, phán đoán và quyết định vẫn thuộc về con người.
