Đọc sách cần hiện diện trong đời sống thường ngày
Khuyến đọc cộng đồng là việc tạo điều kiện để người dân tiếp cận sách và tài liệu ngay tại những không gian họ học tập, làm việc và sinh hoạt, thay vì chỉ trông chờ vào việc tìm đến thư viện. Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM vừa ban hành kế hoạch tổ chức hoạt động khuyến đọc giai đoạn 2026-2030, hướng tới hình thành thói quen đọc, nhất là ở thiếu nhi, học sinh và sinh viên. Đây là hướng đi đáng ủng hộ: muốn sách trở thành một phần đời sống thì sách phải xuất hiện ở nơi con người vốn có mặt. Kế hoạch nhấn mạnh việc gắn đọc với học tập, kiến thức, kỹ năng sống và đời sống tinh thần, chứ không xem đọc sách là hoạt động chỉ dành cho giờ rảnh.
Mỗi không gian cần một cách đưa sách riêng
Danh mục mô hình được khuyến khích khá linh hoạt: tủ sách công nhân, tủ sách tại khu dân cư, xe sách lưu động, container sách, thư viện cộng đồng và thư viện xanh. Điểm mạnh nằm ở sự đa dạng, không phải ở việc áp một mô hình giống nhau cho mọi nơi. Tủ sách công nhân có thể đặt tri thức gần ca làm và nơi sinh hoạt của người lao động; xe sách lưu động có thể phục vụ những địa bàn thiếu điểm đọc cố định; còn tủ sách khu dân cư tạo chỗ đọc quen thuộc cho gia đình và trẻ em. Kế hoạch cũng đề cập việc trao tặng sách, xây dựng tủ sách tại địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới và biển đảo. Muốn đưa sách đến cộng đồng hiệu quả, mỗi điểm đọc cần được chọn theo nhu cầu và điều kiện thực tế của người sử dụng.
Từ trường học, bệnh viện đến nhà máy
Kế hoạch mở hoạt động khuyến đọc đến nhiều không gian, gồm trường học, khu dân cư, bệnh viện, doanh nghiệp và cơ sở trợ giúp xã hội. Cách phân bố này có ý nghĩa vì các nhóm độc giả không có cùng lịch sinh hoạt hay nhu cầu: học sinh cần sách gắn với học tập và trải nghiệm, người lao động cần điểm đọc thuận tiện gần nơi làm việc, còn người ở cơ sở y tế hoặc trợ giúp xã hội có thể hưởng lợi từ tài liệu và dịch vụ thư viện ngay tại chỗ. Trong trường học, tiết đọc sách dự kiến triển khai ở bậc tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Các hoạt động sẽ diễn ra thường xuyên trong năm, tập trung vào dịp lễ, kỳ nghỉ hè và những ngày gắn với sách, văn hóa, học tập. Độ phủ rộng chỉ tạo giá trị khi việc chọn sách và giờ phục vụ phù hợp với từng nhóm.
Thư viện số mở thêm một lối tiếp cận
Không gian đọc truyền thống được bổ sung bằng thư viện thông minh, thư viện số, thư viện điện tử và các góc trải nghiệm công nghệ tại nhà văn hóa, khu dân cư cùng thiết chế văn hóa cơ sở. Đây không nên là cuộc thay thế sách giấy bằng màn hình, mà là thêm lựa chọn cho người cần tìm tài liệu linh hoạt hoặc muốn kết hợp đọc với hoạt động sáng tạo, khoa học và giáo dục STEM. Thành phố cũng định hướng phát triển nội dung số, giới thiệu sách trên môi trường mạng và ứng dụng công nghệ để kết nối nhu cầu đọc. Khi xe sách lưu động, tủ sách công nhân và thư viện số cùng hiện diện, cơ hội tiếp cận không còn phụ thuộc vào một địa chỉ duy nhất. Tuy vậy, công nghệ chỉ hữu ích nếu nội dung dễ tìm, phù hợp người đọc và đi cùng hướng dẫn kỹ năng khai thác thông tin, cũng như ý thức tôn trọng quyền tác giả.
Đo thành công bằng thói quen được duy trì
Kế hoạch đặt mục tiêu dài hạn là hình thành thói quen đọc và góp phần xây dựng xã hội học tập. Vì thế, số lượng điểm đọc hay sự kiện đông người không nên là thước đo duy nhất. Điều đáng quan tâm hơn là người dân có quay lại mượn sách, trẻ em có duy trì giờ đọc, người lao động có thể tiếp cận tài liệu thuận tiện và thư viện số có đáp ứng nhu cầu thật hay không. Các hoạt động kể chuyện, hội sách, giao lưu tác giả và trải nghiệm dành cho thiếu nhi có thể tạo điểm khởi đầu hấp dẫn; việc duy trì nguồn sách và lịch phục vụ mới quyết định thói quen có bền hay không. TP.HCM đang chọn cách đưa sách đến nhiều nơi thay vì yêu cầu mọi người tìm đến một nơi. Đó là lựa chọn đúng hướng, miễn là mỗi mô hình được vận hành đều đặn và gắn với độc giả cụ thể.
