Đà nhập khẩu đang đổi cán cân cạnh tranh
Ô tô nhập khẩu nguyên chiếc là xe hoàn chỉnh được đưa từ thị trường nước ngoài vào Việt Nam, cạnh tranh trực tiếp với xe lắp ráp nội địa về lựa chọn, công nghệ và trải nghiệm sở hữu. Sau ba quý, Việt Nam nhập 193.220 xe từ 13 thị trường, tăng 24,7% so với cùng kỳ; mức tăng này cho thấy xe nhập không còn là lựa chọn bên lề mà đang tạo sức ép rõ rệt lên sản xuất ô tô trong nước.
Điều đáng chú ý không chỉ là lượng xe tăng, mà là tốc độ ấy vượt xa đà đi lên của xe lắp ráp. Theo số liệu VAMA, các thành viên bán 160.164 xe nhập khẩu trong chín tháng, tăng 22%, trong khi xe lắp ráp trong nước đạt 121.865 chiếc, chỉ tăng 2%. Khoảng cách hơn 38.000 xe khiến lợi thế nhà máy nội địa không tự động chuyển thành lợi thế bán hàng. Người mua đang bỏ phiếu bằng lựa chọn, và các hãng trong nước phải trả lời bằng sản phẩm hấp dẫn hơn chứ không thể chỉ dựa vào năng lực sản xuất.
Ba nguồn cung chiếm gần như toàn bộ cuộc chơi
Cạnh tranh nhập khẩu đang tập trung vào Indonesia, Thái Lan và Trung Quốc. Trong chín tháng, ba nguồn này chiếm 94,5% lượng xe nguyên chiếc nhập khẩu; riêng xe nhập khẩu Indonesia đạt 80.620 chiếc, tương đương 41,7% tổng lượng. Indonesia tăng nhanh và vượt Thái Lan cả về số xe lẫn giá trị nhập khẩu, còn Trung Quốc ghi nhận mức tăng mạnh về lượng và kim ngạch.
Cơ cấu ấy có ý nghĩa lớn hơn một bảng xếp hạng xuất xứ: người mua Việt Nam đang tiếp cận nhiều mẫu xe phổ thông từ khu vực, đồng thời chứng kiến danh mục xe Trung Quốc trải rộng từ động cơ đốt trong đến xe điện và hybrid. Nguồn cung tập trung làm cuộc đua trong từng phân khúc gay gắt hơn. Các nhà sản xuất nội địa không chỉ cạnh tranh với một mẫu xe nhập, mà với những danh mục được bổ sung nhanh từ các thị trường có thế mạnh sản xuất khác nhau.
Công suất lớn không thay thế được lý do để mua
Việt Nam có năng lực sản xuất ô tô đáng kể, nhưng công suất dư thừa không thể tự tạo ra nhu cầu. Khi xe nhập tăng nhanh hơn xe lắp ráp, bài toán của các hãng là khiến người mua thấy rõ lợi ích khi chọn xe sản xuất trong nước. Giá bán cạnh tranh là một phần; chi phí bảo dưỡng, phụ tùng sẵn có, thời gian sửa chữa và chính sách bảo hành cũng ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sở hữu.
Người mua ngày càng quan tâm đến an toàn, hệ thống hỗ trợ lái và lựa chọn hybrid, xe điện. Trong khi đó, nhu cầu điện hóa buộc chuỗi lắp ráp và sản xuất nội địa phải thích ứng. Nếu sản phẩm trong nước cập nhật công nghệ chậm hoặc khác biệt về trang bị so với phiên bản nhập khẩu, lợi thế gần nhà máy sẽ khó bù đắp. Áp lực cạnh tranh vì thế không chỉ nằm ở số lượng xe bán ra, mà còn ở tốc độ đổi mới và mức độ phù hợp với nhu cầu thực tế.
Muốn giữ thị phần, phải nâng sức hút sản phẩm nội địa
Hướng đi hợp lý là phát triển mẫu xe sát nhu cầu người Việt, kiểm soát chi phí và rút ngắn khoảng cách giữa thời điểm ra mắt xe lắp ráp với xe nhập cùng dòng. Các hãng cũng cần đầu tư tương xứng cho an toàn, hỗ trợ lái và hệ truyền động điện hóa, thay vì để xe nội địa thường xuyên đi sau về công nghệ.
Tăng sản lượng chỉ có ý nghĩa khi thị trường muốn mua sản phẩm được làm ra. Đầu ra tốt hơn mới tạo điều kiện để nhà máy cải thiện hiệu quả, mở rộng cơ hội cho nhà cung cấp và từng bước tăng tỷ lệ nội địa hóa. Đà tăng ô tô nhập khẩu là lời cảnh báo, nhưng cũng là phép thử cần thiết: nếu nhà sản xuất trong nước biến áp lực thành chất lượng, lựa chọn và dịch vụ tốt hơn, năng lực sản xuất mới có thể chuyển thành sức cạnh tranh bền vững.
