Từ diễn đàn đến chương trình hợp tác thực chất
Năm sáng kiến hợp tác Việt Nam – Tây Nam Trung Quốc là nhóm đề xuất kết nối hành lang giao thông, chuỗi sản xuất, thương mại nông sản, năng lượng xanh và mạng lưới nghiên cứu, đào tạo nhằm mở rộng lợi ích phát triển chung.
Sáng 20/11, Bộ Công Thương Việt Nam phối hợp với Chính quyền nhân dân tỉnh Vân Nam tổ chức Diễn đàn Kết nối chiến lược phát triển Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc tại Côn Minh; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu tại sự kiện. Quy mô gần 600 doanh nghiệp và gần 800 đại biểu cho thấy nhu cầu kết nối đã vượt khỏi khuôn khổ trao đổi giữa các cơ quan.
Ý nghĩa của diễn đàn Côn Minh không nằm ở số lượng đề xuất, mà ở việc đặt quan hệ với từng địa phương trong bức tranh rộng hơn. Kết nối chiến lược cần dựa trên vị trí, vai trò và thế mạnh bổ sung giữa Việt Nam với toàn khu vực Tây Nam Trung Quốc, thay vì triển khai rời rạc từng thỏa thuận. Đây là hướng đi hợp lý để hợp tác Việt Trung tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và người dân.

Năm sáng kiến, năm mắt xích bổ trợ nhau
Năm sáng kiến được đề xuất gồm xây dựng hành lang kinh tế Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; hình thành cụm sản xuất xuyên biên giới; thí điểm chuỗi thương mại nông sản tin cậy; hợp tác xanh gắn năng lượng, sản xuất và an toàn sinh thái; cuối cùng là lập mạng lưới cùng nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo nhân lực.
Các đề xuất có giá trị nhất khi được nhìn như một hệ thống. Hành lang vận tải và logistics tạo điều kiện lưu thông hàng hóa; liên kết sản xuất mở đường cho doanh nghiệp hai bên tham gia các chuỗi thiết bị điện, linh kiện ô tô và chế biến nông sản. Chuỗi nông sản tin cậy có thể nối vùng sản xuất với hệ thống phân phối, còn hợp tác xanh và đào tạo giúp tăng năng lực dài hạn, thay vì chỉ mở rộng trao đổi trước mắt.
Điểm đáng chú ý là sáng kiến không chỉ hướng đến doanh nghiệp lớn. Khi vận chuyển thuận lợi hơn, nông sản có đầu ra ổn định và hoạt động trao đổi giữa các địa phương được tăng cường, lợi ích có thể đến với nhà sản xuất, người lao động và người đi lại. Lãnh đạo hai nước cũng nhấn mạnh giao lưu văn hóa, giáo dục, thanh niên, sinh viên, học giả và khuyến khích du khách qua lại.

Khoảng cách giữa tiềm năng và kết quả còn lớn
Các sáng kiến xuất hiện trong bối cảnh thương mại, đầu tư, công nghiệp và năng lượng đã trở thành những trụ cột của quan hệ hợp tác Việt Trung. Trao đổi hàng hóa qua cửa khẩu được cải thiện, trong khi hợp tác năng lượng, gồm liên kết điện, cũng được củng cố. Tuy nhiên, nền tảng hiện có chưa tự động chuyển thành kết nối sâu rộng.
Thương mại Việt Nam với khu vực Tây Nam Trung Quốc năm 2025 đạt 66,7 tỷ USD, trong khi khu vực có quy mô kinh tế 3.150 tỷ USD và hơn 350 triệu người tiêu dùng. Các số liệu này cho thấy dư địa còn đáng kể, nhưng cũng nhắc rằng quy mô thị trường không bảo đảm thành công. Thủ tục biên giới, hạ tầng thiếu đồng bộ, tiêu chuẩn hàng hóa và năng lực phối hợp giữa nhiều địa phương đều có thể làm chậm tiến độ.
Vì vậy, hành lang kinh tế cần đi cùng cải thiện thể chế, cửa khẩu thông minh và logistics xuyên biên giới; liên kết sản xuất cần có doanh nghiệp tham gia thực chất, đơn hàng và tiêu chuẩn chung. Ba định hướng được nêu tại diễn đàn — kết nối hạ tầng với thể chế và thị trường, nâng năng lực sản xuất và tự chủ, lấy lợi ích dài hạn của người dân và doanh nghiệp làm thước đo — là phép thử cần thiết cho từng dự án.

Bước tiếp theo phải có đầu mối, nguồn lực và thời hạn
Muốn biến sáng kiến thành kết quả, hai bên cần chuyển từ tuyên bố chung sang danh mục dự án có thể kiểm tra tiến độ. Đề xuất tại diễn đàn là lựa chọn các dự án ưu tiên cho giai đoạn 2027–2030, xác định rõ cơ quan chủ trì, đối tác, nguồn lực và thời hạn; mỗi kỳ diễn đàn cần dành thời gian đánh giá kết quả, tháo gỡ vướng mắc. Đây là điều kiện để trách nhiệm không bị phân tán giữa nhiều cấp.
Các bước tiếp theo được nêu còn bao gồm thúc đẩy thực thi ở trình độ cao Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực và Khu mậu dịch tự do Trung Quốc – ASEAN phiên bản 3.0, đồng thời xây dựng đường sắt xuyên biên giới, khu hợp tác kinh tế qua biên giới và tăng gắn kết chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng. Những hạng mục này cần được ghép với các sáng kiến tại diễn đàn, thay vì vận hành thành những chương trình riêng.
Năm đề xuất mở ra một bản đồ hợp tác rộng hơn, từ vận tải và thương mại đến công nghệ, năng lượng xanh và con người. Giá trị của chúng sẽ chỉ được khẳng định khi dự án có đầu mối chịu trách nhiệm, nguồn lực rõ ràng và lợi ích đo được. Đó là con đường để kết nối chiến lược Việt Nam – Tây Nam Trung Quốc chuyển từ tham vọng sang kết quả thiết thực.







