Tập huấn rộng khắp, nhưng hiệu quả nằm ở kỹ năng thực hành
An toàn mạng học đường là năng lực giúp học sinh nhận biết rủi ro trực tuyến, bảo vệ thông tin cá nhân và tìm được người hỗ trợ khi gặp sự cố. Đây không thể chỉ là một bài học lý thuyết: trẻ cần người lớn biết lắng nghe và xử lý đúng lúc. Lâm Đồng tổ chức chương trình tập huấn theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối từ Công an tỉnh đến 124 xã, phường, đặc khu, với hơn 2.000 giáo viên, cán bộ giáo dục, lực lượng công an và cán bộ văn hóa cấp xã tham gia. Quy mô này tạo điều kiện để kiến thức lan rộng, nhưng số người dự không tự nó bảo đảm học sinh được an toàn. Giá trị của chương trình phụ thuộc vào việc người tham gia biến nội dung tập huấn thành phản ứng thiết thực ở trường và tại địa phương. Trong giáo dục an toàn mạng, khả năng nhận ra dấu hiệu bất thường và biết bước tiếp theo quan trọng hơn việc ghi nhớ khẩu hiệu.
Hoạt động thuộc kế hoạch triển khai Chiến dịch “Không một mình” năm 2026, diễn ra từ ngày 10/10 đến 10/12, với chủ đề phòng, chống xâm hại trực tuyến đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Mốc thời gian này cho thấy tập huấn là một phần của nỗ lực dài hơn, chứ không phải hoạt động đơn lẻ. Tuy vậy, chương trình chỉ có sức nặng nếu kiến thức được duy trì sau buổi học, đặc biệt tại những nơi giáo viên và cán bộ cơ sở là điểm tiếp xúc đầu tiên của trẻ khi có vấn đề.
Giáo viên cần biết nhận diện, lắng nghe và phối hợp
Nội dung tập huấn gồm năm chuyên đề, tập trung vào nguy cơ lừa đảo, bắt nạt, dụ dỗ, xâm phạm quyền riêng tư và các hành vi xâm hại trẻ em trên mạng. Giáo viên và cán bộ được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu đe dọa, tiếp nhận thông tin, hỗ trợ ban đầu, xử lý tình huống và phối hợp với cơ quan chức năng. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì trẻ gặp sự cố thường cần được tin tưởng và giúp đỡ trước khi bị chất vấn hay đổ lỗi. Giáo viên không thay thế cơ quan chuyên môn, nhưng có thể phát hiện thay đổi bất thường, giữ bình tĩnh khi học sinh chia sẻ và kết nối em với đầu mối phù hợp. Đó là phần thực hành thiết yếu của kỹ năng an toàn số, giúp việc bảo vệ trẻ em online bớt xa vời và gần với tình huống thật trong lớp học.
Chương trình cũng nhấn mạnh nguy cơ công nghệ và trí tuệ nhân tạo bị lợi dụng để giả mạo hình ảnh, giọng nói, danh tính. Vì vậy, hướng dẫn không dừng ở việc khuyên trẻ “cẩn thận”, mà chú trọng nhận diện rủi ro, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hỗ trợ đúng cách để tránh khiến trẻ tổn thương thêm. Đây là lựa chọn cần thiết: khi nội dung giả mạo có thể làm tăng sức ép và lan truyền nhanh, phản ứng vội vàng hoặc trách móc nạn nhân có thể khiến hậu quả nặng hơn. Giáo viên cần biết lắng nghe, bảo vệ thông tin của học sinh và phối hợp xử lý, thay vì tự mình điều tra hay phát tán thêm nội dung gây hại.
Từ buổi tập huấn đến thói quen đồng hành mỗi ngày
Một đề xuất cụ thể là phong trào “5 phút cùng em”, khuyến khích cha mẹ và thầy cô dành ít nhất năm phút mỗi ngày trò chuyện, lắng nghe và đồng hành với trẻ khi các em sử dụng Internet. Thời lượng ngắn giúp lời khuyên dễ áp dụng, nhưng điều làm nên khác biệt là sự đều đặn và thái độ không phán xét. Trẻ có nhiều khả năng báo cho người lớn biết khi gặp rắc rối nếu các em tin rằng mình sẽ được lắng nghe thay vì bị cấm đoán hoặc trách mắng. Vì thế, kỹ năng an toàn số không chỉ nằm ở cách nhận diện đường link hay tài khoản đáng ngờ; nó còn là khả năng mở ra cuộc trò chuyện để trẻ tìm trợ giúp sớm.
Học viên còn được hướng dẫn tổ chức cuộc thi tìm kiếm “Gương mặt Đại sứ An toàn số học đường tỉnh Lâm Đồng năm 2026” nhằm lan tỏa kiến thức và kỹ năng trong học sinh, sinh viên. Cùng với việc phổ biến lại nội dung tại cơ sở, hoạt động này có thể giúp học sinh tham gia chủ động hơn thay vì chỉ tiếp nhận cảnh báo từ người lớn. Tuy nhiên, tuyên truyền chỉ phát huy tác dụng khi nhà trường có quy trình tiếp nhận thông tin rõ ràng và trẻ biết mình có thể tìm đến ai. Tập huấn giáo viên là nền móng; duy trì đối thoại trong gia đình và tạo điểm hỗ trợ đáng tin cậy mới giúp nền móng ấy thành năng lực tự bảo vệ.
Bảo vệ trẻ trên mạng là trách nhiệm chung
Thông điệp đáng giữ lại từ chương trình là không thể giao toàn bộ trách nhiệm bảo vệ trẻ cho nhà trường hay công an. Đại tá Phạm Thanh Hùng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng, nhấn mạnh cần có sự phối hợp của gia đình, nhà trường và toàn xã hội; giáo viên gần gũi học sinh, còn công an cơ sở giữ vai trò nòng cốt trong phòng ngừa, tiếp nhận thông tin và phối hợp xử lý. Cách phân công ấy hợp lý nếu mỗi bên biết việc của mình và có thể kết nối nhanh khi có sự cố. Hơn 2.000 người được tập huấn là bước khởi đầu có quy mô; thước đo thực sự sẽ là học sinh có dám lên tiếng, người lớn có biết cách hỗ trợ và các đầu mối có phối hợp kịp thời hay không.
Lâm Đồng đã kết hợp giáo dục kỹ năng, khuyến khích đối thoại hằng ngày và mở rộng hoạt động lan tỏa trong trường học. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ yêu cầu trẻ tự cảnh giác, bởi người lớn cũng phải đủ năng lực nhận diện nguy cơ và phản ứng phù hợp. Muốn an toàn mạng học đường trở thành thực tế, kiến thức từ tập huấn cần được chuyển thành thói quen, quy trình hỗ trợ và niềm tin để học sinh tìm kiếm giúp đỡ. Bảo vệ trẻ trên không gian mạng vì thế không phải một khóa học kết thúc sau buổi tập huấn, mà là trách nhiệm được thực hành mỗi ngày.
