Lợi thế chỉ có ý nghĩa khi tạo thêm giá trị
Chuỗi cung ứng toàn cầu là mạng lưới liên kết giữa doanh nghiệp, nhà cung ứng, vận tải và thị trường để tạo ra, đưa sản phẩm đến người mua; tham gia sâu hơn đòi hỏi địa phương không chỉ tiếp nhận nhà máy mà còn giữ lại nhiều khâu có giá trị cao. Bắc Ninh có vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng phát triển lớn, tạo cơ sở để duy trì tăng trưởng và trở thành một cực kinh tế năng động. Nhưng lợi thế địa lý sẽ không tự chuyển thành vị thế trong mạng lưới sản xuất: điều quyết định là năng lực kết nối, nguồn nhân lực, hạ tầng và mức độ gắn kết giữa doanh nghiệp đầu tư với nhà cung ứng trong nước. Khi chuỗi giá trị đang dịch chuyển và tái cấu trúc, mục tiêu của Bắc Ninh vì thế cần vượt khỏi việc thu hút thêm vốn. Địa phương phải chứng minh mình có thể giúp doanh nghiệp sản xuất ổn định, giao hàng hiệu quả và tạo giá trị ngay tại chỗ.
Nền tảng hiện có đem lại lý do để kỳ vọng. Trong chín tháng đầu năm 2026, GRDP của thành phố tăng 11,81%, đứng thứ tư cả nước, còn giá trị sản xuất công nghiệp đứng thứ hai toàn quốc. Công nghiệp chế biến, chế tạo là động lực tăng trưởng chủ yếu; thương mại, dịch vụ và logistics cũng phát triển, trong khi môi trường đầu tư được cải thiện theo hướng thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Dẫu vậy, quy mô sản xuất lớn chưa đồng nghĩa với quyền chủ động trong chuỗi. Thước đo tiến bộ thực chất sẽ là tỷ lệ nhà cung ứng tại chỗ, kỹ năng lao động và phần giá trị được tạo ra tại Bắc Ninh.
Hợp tác với Trung Quốc: cơ hội đi kèm yêu cầu liên kết
Hợp tác Bắc Ninh Trung Quốc có ý nghĩa vì các doanh nghiệp Trung Quốc đã hiện diện trong những lĩnh vực sản xuất và công nghiệp hỗ trợ, giúp mở rộng năng lực điện tử và tạo thêm việc làm. Thành phố xác định quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư với các đối tác Trung Quốc là nguồn lực quan trọng cho các chuỗi sản xuất công nghệ cao và dịch vụ hiện đại. Trong chín tháng đầu năm 2026, Bắc Ninh có hơn 1.800 dự án đầu tư từ Trung Quốc, theo số liệu được công bố đến hết tháng 9; các tập đoàn như Foxconn, Goertek, Luxshare-ICT, Sunwoda và JA Solar nằm trong số những nhà đầu tư tiêu biểu.
Những con số này cho thấy độ dày của quan hệ sản xuất, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về chất lượng liên kết. Nếu doanh nghiệp trong nước chỉ đứng ngoài các khâu chính, dòng vốn lớn vẫn có thể tạo ra một nền công nghiệp phụ thuộc vào nguồn cung và quyết định từ bên ngoài. Hướng đi có ý nghĩa hơn là khuyến khích nhà đầu tư mở rộng theo chiều sâu, giới thiệu nhà cung ứng đủ năng lực và cùng phát triển mạng lưới hỗ trợ tại chỗ để tăng tỷ lệ mua sắm nội địa và giá trị gia tăng. Các cuộc làm việc gần đây giữa lãnh đạo thành phố với doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực năng lượng tái tạo cũng mở thêm hướng hợp tác về hạ tầng xanh. Đây là cơ hội, nhưng hiệu quả cần được đo bằng năng lực doanh nghiệp địa phương thực sự tiếp nhận.
Lợi ích của liên kết không chỉ nằm ở số liệu đầu tư: doanh nghiệp mở rộng hoạt động có thể tạo thêm việc làm và đóng góp ngân sách. Đại diện Foxconn cho biết hoạt động tại Bắc Ninh đang tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động, đồng thời ghi nhận sự hỗ trợ của chính quyền địa phương.
Muốn đi sâu, phải nâng cấp công nghiệp và logistics
Trọng tâm phát triển công nghiệp của Bắc Ninh đang chuyển từ thu hút đầu tư theo chiều rộng sang chọn lọc dự án có công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và định hướng xanh. Thành phố dự kiến ưu tiên hợp tác với nhà đầu tư Trung Quốc trong điện tử, bán dẫn và công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời, địa phương thúc đẩy thu hút đầu tư vào trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi sang sản xuất thông minh. Đây là những bước đi hợp lý nếu Bắc Ninh muốn giữ lại nhiều hơn khâu thiết kế, xử lý, kiểm định và cung ứng thay vì chỉ đảm nhận lắp ráp. Tuy nhiên, mục tiêu công nghệ cao chỉ thành hiện thực khi đào tạo lao động, nâng năng lực doanh nghiệp nội địa và yêu cầu chuyển giao kiến thức theo kịp tốc độ mở rộng sản xuất.
Logistics là mắt xích không thể xem nhẹ. Bắc Ninh kỳ vọng thu hút đầu tư vào cảng cạn và cảng thủy nội địa, trong đó khu vực Quế Võ bên sông Đuống được đánh giá có tiềm năng kết nối với các tuyến vận tải thủy. Hạ tầng vận chuyển thuận lợi có thể giúp nhà máy tiếp cận đầu vào và đưa hàng ra thị trường hiệu quả hơn, nhưng cần được phát triển đồng bộ với kho bãi, dịch vụ và kết nối liên vùng. Năng lượng cũng là điều kiện cạnh tranh: thành phố thúc đẩy điện mặt trời và hệ thống lưu trữ; kế hoạch đến năm 2028 đặt mục tiêu công suất điện mặt trời gần 4.000 MW và lưu trữ tập trung 1.000 MW. Nếu triển khai đúng tiến độ, đây có thể là nền tảng hỗ trợ sản xuất, song hiệu quả phụ thuộc vào khả năng bảo đảm nguồn điện ổn định và phù hợp nhu cầu công nghiệp.
Thước đo cuối cùng là giá trị giữ lại tại địa phương
Bắc Ninh có nền sản xuất lớn, vị trí thuận lợi và quan hệ đầu tư với Trung Quốc đủ sâu để trở thành điểm kết nối trong các chuỗi cung ứng công nghệ cao. Nhưng các lợi thế ấy chưa tự bảo đảm một vị trí bền vững. Muốn tiến sâu, địa phương cần biến sự hiện diện của tập đoàn nước ngoài thành đơn hàng, kỹ năng và cơ hội nâng cấp cho doanh nghiệp trong nước; đồng thời gắn thu hút đầu tư với năng lực logistics, nhân lực và nguồn năng lượng ổn định. Hợp tác Bắc Ninh Trung Quốc sẽ tạo khác biệt khi không dừng ở việc mở rộng nhà máy, mà giúp hình thành mạng lưới cung ứng có nhiều doanh nghiệp địa phương tham gia. Vì thế, thành công của kinh tế Bắc Ninh không nên chỉ được tính bằng số dự án hay tốc độ tăng trưởng, mà bằng phần giá trị, tri thức và năng lực sản xuất được giữ lại. Đó mới là con đường để địa phương trở thành đối tác đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
