Dời trung tâm không chỉ là chuyển trụ sở
Trung tâm hành chính mới là khu vực quy tụ trụ sở cơ quan công quyền tại một địa điểm được quy hoạch lại, thường gắn với mở rộng đô thị và hình thành các kết nối hạ tầng mới. Vì vậy, làn sóng đề xuất di dời ở nhiều địa phương không nên được nhìn như cuộc thay địa chỉ đơn thuần: đây là lựa chọn định hình nơi làm việc, đi lại và tiếp cận dịch vụ công trong nhiều thập niên. Quy hoạch đô thị Việt Nam đang hướng đến những cấu trúc đa cực, phân bổ hoạt động kinh tế theo lợi thế từng vùng thay vì dồn mọi chức năng vào một lõi cũ. Khánh Hòa, chẳng hạn, được quy hoạch với ba cực tăng trưởng, đồng thời đặt yêu cầu kết nối đô thị ven biển với khu vực phía tây.
Lập luận ủng hộ là trung tâm mới có thể kéo theo giao thông, dịch vụ và việc làm, tạo động lực phát triển tỉnh thành và cải thiện chất lượng sống nếu nhà ở, cây xanh, trường học và giao thông công cộng được tính cùng lúc. Nhưng nếu chỉ dựng trụ sở trước rồi chờ đô thị tự phát triển, công trình dễ trở thành đảo hành chính xa dân. Thành công vì thế không nằm ở quy mô tòa nhà mà ở việc kết nối được khu mới với nơi người dân sống, làm việc và sử dụng dịch vụ.
Cần Thơ mới ở bước nghiên cứu, chưa phải quyết định đầu tư
Tại Cần Thơ, UBND thành phố thống nhất chủ trương để Công ty cổ phần Đầu tư Reva Capital tiếp cận thông tin quy hoạch và hiện trạng đất nhằm khảo sát, lập hồ sơ đề xuất trung tâm hành chính theo PPP, loại hợp đồng BT. Doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu khu đất khoảng 20 ha, tổng mức đầu tư từ 2.500 đến 4.000 tỷ đồng. Đây là đề xuất nghiên cứu, không phải dự án đã được chấp thuận: văn bản của thành phố nêu rõ việc khảo sát không đồng nghĩa với chọn nhà đầu tư, giao đất hay cho phép thi công. Phân biệt này rất quan trọng, bởi một con số đầu tư dự kiến không nên được hiểu là cam kết ngân sách hay kết luận về tính khả thi.
Dự án PPP Cần Thơ dự kiến nghiên cứu phương án dùng quỹ đất phụ cận để thanh toán công trình BT, đồng thời xem xét cách khai thác các trụ sở cũ sau khi di dời. Cách làm này có thể giảm áp lực chi trực tiếp, nhưng chuyển trọng tâm rủi ro sang định giá đất công, giải phóng mặt bằng, tái định cư và cân đối giá trị giữa đất với công trình. Thành phố yêu cầu hồ sơ làm rõ sự cần thiết, vị trí, quy mô, vốn, tiến độ và hiệu quả; sau khi hoàn thiện, doanh nghiệp mới gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét. Chất lượng thẩm định ở bước này sẽ quyết định liệu mô hình có phục vụ lợi ích công hay tạo nghĩa vụ khó kiểm soát.
An Giang, Khánh Hòa: tầm nhìn dài hạn cần đi cùng hạ tầng
Ở An Giang, phường Vĩnh Thông được định hướng là nơi hình thành trung tâm hành chính mới trong Phân khu 5 rộng khoảng 1.767 ha, một khu vực đa chức năng chứ không phải diện tích riêng của khu trụ sở. Quy hoạch Rạch Giá đến năm 2050 gắn khu vực này với đô thị mới, dịch vụ vận tải và kết nối Rạch Giá – Long Xuyên; trong ngắn hạn, địa phương vẫn cải tạo trung tâm hiện hữu tại phường Rạch Giá. Đây là lộ trình thận trọng hơn việc di dời tức thời, nhưng giá trị của phương án phụ thuộc vào tiến độ giao thông và khả năng đưa dịch vụ đến gần cư dân mới.
Khánh Hòa đặt trung tâm hành chính mới khoảng 115 ha tại Cam Lâm, dự kiến tập trung trụ sở các cơ quan cấp tỉnh; quy hoạch chung đến năm 2050, tầm nhìn 2075, xác lập ba cực tăng trưởng. Nha Trang vẫn duy trì trung tâm hiện hữu trước mắt, còn việc đầu tư và di dời sẽ theo nguồn lực, hạ tầng. Cần Thơ cũng công bố khu phát triển đô thị hơn 458 ha, dự báo 40.000 dân vào năm 2050 và nhu cầu vốn sơ bộ 6.500–7.500 tỷ đồng. Những quy mô này cho thấy trung tâm hành chính chỉ là một phần của bài toán đô thị; nếu thiếu nhà ở, giao thông và tiện ích đồng bộ, lợi ích phát triển sẽ khó lan tỏa.
Điều kiện để quy hoạch không thành gánh nặng
Các bản quy hoạch lớn còn có những bước khác nhau về mức độ hoàn thiện. Biên Hòa đang lấy ý kiến quy hoạch phân khu khoảng 2.146,5 ha; người dân có thể xem hồ sơ tại trụ sở UBND phường, nhà văn hóa sáu khu phố hoặc trên cổng thông tin địa phương, rồi góp ý bằng văn bản hay trực tuyến. Đây không phải thủ tục phụ: phản hồi về đường sá, sinh kế và nhu cầu dịch vụ có thể giúp phát hiện sớm chi phí xã hội mà bản vẽ chưa thể hiện. Một số nhóm 19 xã được yêu cầu hoàn thiện hồ sơ, trình thẩm định và phê duyệt quy hoạch trước ngày 30/12/2026.
Thách thức lớn nhất vẫn là bảo đảm nguồn vốn, kiểm soát tiến độ và công khai trách nhiệm trong các hợp đồng PPP, đặc biệt khi thanh toán bằng quỹ đất. Cần đánh giá độc lập giá trị đất, công trình, chi phí bồi thường và tái định cư; đồng thời công bố các mốc thực hiện để người dân biết dự án đang ở giai đoạn nào. Nếu trung tâm mới thúc đẩy kết nối đô thị, giảm quá tải và đem lại dịch vụ thuận tiện, chi phí có thể tạo ra giá trị dài hạn. Nếu thiếu thẩm định và giám sát, nó có thể kéo theo đất công bị định giá bất lợi, công trình chậm tiến độ và ngân sách chịu sức ép. Kết luận nên rõ ràng: quy hoạch là cơ hội, còn hiệu quả phải được chứng minh bằng lợi ích công cụ thể.
