Năm mươi năm đào tạo và câu hỏi về đầu ra
Đào tạo sân khấu, điện ảnh gắn với việc làm là cách tổ chức việc học để sinh viên rèn kỹ năng nghề qua thực hành, dự án và môi trường sản xuất, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức trong lớp. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm đào tạo, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM nêu bật định hướng này như một lời đáp cho câu hỏi người học quan tâm nhất: tốt nghiệp có thể bắt đầu làm nghề hay không? Tiến sĩ Phạm Huy Quang, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết đoàn đánh giá chất lượng giáo dục nhận xét sinh viên được chuẩn bị để sẵn sàng làm việc ngay sau khi ra trường. Nhận định ấy có sức nặng, nhưng không nên hiểu thành cam kết rằng mọi sinh viên đều có việc làm tức thì. Nó nói về mức độ sẵn sàng nghề nghiệp được xây dựng trong quá trình học, chứ không xóa bỏ yêu cầu về năng lực cá nhân và nhu cầu tuyển dụng.
Trường có tiền thân là Trường Nghệ thuật Sân khấu II thành lập năm 1976 và Trường Điện ảnh Việt Nam tại TP.HCM thành lập năm 1977; đến ngày 13-10-2009, cơ sở được nâng cấp thành trường đại học theo quyết định của Thủ tướng. Dịp kỷ niệm 50 năm, trường tổ chức chuỗi hoạt động nghệ thuật và học thuật, nhìn lại hành trình đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ, đạo diễn, giảng viên và nhân lực chuyên môn. Mốc này đáng chú ý không chỉ vì bề dày lịch sử: TP.HCM được UNESCO công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh, khiến yêu cầu kết nối đào tạo với hệ sinh thái sáng tạo đương đại trở nên cấp thiết hơn.
Thực hành là lợi thế, không phải lời bảo đảm
Điểm đáng giá trong mô hình của trường là đặt ứng dụng nghề nghiệp vào trung tâm chương trình. Ông Quang cho biết sinh viên vẫn tranh thủ tập ở sảnh và hành lang, từ ban ngày đến tối, dù cơ sở vật chất và phòng tập còn hạn chế. Chi tiết này vừa cho thấy sự bền bỉ của sinh viên nghệ thuật, vừa nhắc rằng nhiệt huyết không thể thay thế điều kiện học tập đầy đủ. Với ngành sân khấu điện ảnh, năng lực làm việc thường hình thành qua quy trình cụ thể: tập luyện, phối hợp ê-kíp, xử lý yêu cầu sản xuất và hoàn thành sản phẩm. Vì vậy, đào tạo thực hành có ý nghĩa khi sinh viên được làm việc có hướng dẫn, nhận phản hồi chuyên môn và tích lũy sản phẩm nghề nghiệp, chứ không chỉ tự xoay xở tìm cơ hội.
Cơ hội cũng phụ thuộc vào độ rộng của thị trường và mức khớp giữa chương trình với nhu cầu tuyển dụng. Theo ông Quang, hiện các trường chỉ có bốn chương trình đại học liên quan đến điện ảnh, trong khi một đoàn phim cần nhân lực thuộc hàng chục nghề; thị trường đang thiếu người ở các mảng như thiết kế mỹ thuật, âm thanh, dựng phim, sản xuất, đạo diễn và biên kịch. Điều đó khiến việc làm ngành nghệ thuật không chỉ dành cho người đứng trước máy quay hay trên sân khấu. Nhưng thiếu nhân lực không đồng nghĩa ai tốt nghiệp cũng mặc nhiên có việc: nhà tuyển dụng vẫn cần người có chuyên môn vững, làm được việc và phối hợp tốt. Học thực hành giúp rút ngắn khoảng cách ấy, nếu trải nghiệm đủ sâu và đúng nghề.
Chọn ngành bằng câu hỏi cụ thể
Người cân nhắc theo học nên nhìn xa hơn tên ngành và danh tiếng trường. Hãy hỏi chương trình dành bao nhiêu thời lượng cho thực hành; sinh viên có được tham gia đoàn phim, nhà hát hay dự án sân khấu không; sản phẩm nào sẽ hoàn thành trước khi tốt nghiệp; và ai hướng dẫn, đánh giá chất lượng công việc? Cũng cần tìm hiểu trường có kết nối với đơn vị tuyển dụng ra sao, cơ hội thực tập có được ghi nhận trong tiến độ học tập hay không, và sinh viên tốt nghiệp thường đảm nhận những vị trí nào. Đây là những câu hỏi thiết thực vì chính nhà trường đang tính đến việc phối hợp với doanh nghiệp để tạo điều kiện cho sinh viên tham gia hoạt động nghề nghiệp hợp lệ trong thời gian học.
Một câu hỏi khác là chương trình thích ứng thế nào với công nghệ, trí tuệ nhân tạo và thay đổi trong sản xuất nội dung. Lãnh đạo ngành văn hóa nhấn mạnh công nghệ có thể mở rộng sáng tạo nhưng không thay thế tư duy, cảm xúc và trách nhiệm nghề nghiệp. Nhà trường cho biết sẽ tổ chức gặp gỡ các đơn vị sản xuất, nhà tuyển dụng, hãng phim và nhà hát; đồng thời rà soát chương trình, nâng chất đội ngũ giảng dạy và tìm nguồn lực cải thiện cơ sở vật chất. Đây là các hướng đi cần được đánh giá bằng cơ hội thực hành cụ thể mà sinh viên nhận được. Mốc 50 năm vì thế không phải lời bảo chứng cho việc làm, mà là dịp để đo xem đào tạo đã giúp người học bước vào nghề vững vàng đến đâu.
