Nội dung câu tương tác không đứng ngoài pháp luật
Giang hồ mạng là những cá nhân hoặc nhóm dùng nội dung trực tuyến để xây dựng hình ảnh gắn với bạo lực, thách thức pháp luật hoặc lối sống bất chấp, thường nhằm thu hút người xem và tương tác. Hai vụ việc ở Đồng Nai và Quảng Trị cho thấy ranh giới giữa biểu diễn trên mạng và hành vi vi phạm không thể bị xem nhẹ: nội dung đăng tải vẫn có thể kéo theo hậu quả pháp lý, nhất là khi cổ xúy bạo lực hoặc gắn với hành vi ngoài đời thực. Tại Đồng Nai, Công an đã khởi tố vụ án, khởi tố và tạm giam 20 bị can liên quan loạt phim bạo lực đăng trên mạng xã hội. Ở Quảng Trị, một số người bị phạt hành chính vì nội dung lệch chuẩn, thách thức pháp luật và livestream tự gây thương tích. Đây không phải hai dạng nội dung giống nhau, nhưng cùng phơi bày một kiểu tính toán: biến sự phản cảm thành lượt xem.
Đồng Nai: làm phim bạo lực để đánh bóng tên tuổi
Theo kết quả điều tra được công bố, từ năm 2019, Đào Ngọc Giàu, Nguyễn Hoàng Việt, Trần Văn Ân và Diệp Quốc Tuấn bàn bạc, viết kịch bản, tổ chức quay nhiều phim ngắn chưa được cấp phép tại Đồng Nai và một số địa điểm khác. Các phim được đăng để câu lượt xem, lượt thích, kiếm lợi từ quảng cáo và đánh bóng danh xưng “giang hồ mạng”. Nội dung tô đậm hình tượng đại ca, đề cao bạo lực, lời lẽ xúc phạm và cảnh tranh giành địa bàn, đánh bạc; đạo cụ có đao, kiếm, súng. Một số tập thu hút hơn 4 triệu lượt xem mỗi tập. Quy mô tiếp cận ấy khiến đây không còn là chuyện vài video gây tranh cãi: việc đóng gói bạo lực như giải trí có thể tác động đến người xem trẻ và bình thường hóa cách hành xử coi thường pháp luật. Cơ quan điều tra khởi tố và tạm giam 20 bị can để điều tra theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, đồng thời tiếp tục làm rõ các hành vi khác.
Quảng Trị: livestream gây sốc để nhận quà
Tại Quảng Trị, cách câu tương tác trực diện hơn: Nguyễn Văn Nhân, sinh năm 2007, và Phạm Anh Tuấn, sinh năm 2006, thường xuyên livestream trên TikTok, tự gây thương tích để người xem tặng quà. Qua các phiên phát trực tiếp, Nhân thu lợi gần 2,3 triệu đồng, còn Tuấn thu lợi 231.000 đồng. Công an tỉnh cho biết đã xử phạt hành chính mỗi người 17,5 triệu đồng, tịch thu điện thoại sử dụng để thực hiện hành vi và buộc nộp lại khoản thu lợi bất chính. Cả hai trước đó đã bị khởi tố về tội gây rối trật tự công cộng và đang chờ thi hành án. Những con số cho thấy phần thưởng từ hành vi này không xóa được trách nhiệm, cũng không biến tự gây thương tích thành màn trình diễn vô hại. Khi nội dung được phát trực tiếp để trục lợi, tính chất thật của hành vi vẫn cần được xem xét.
Xử lý vi phạm mạng cần đi cùng trách nhiệm người xem
Đối chiếu hai vụ việc, điểm khác biệt nằm ở cách tạo nội dung: nhóm ở Đồng Nai sản xuất phim có dàn dựng, còn tại Quảng Trị, các cá nhân livestream tự gây thương tích và đăng nội dung thách thức pháp luật. Điểm chung quan trọng hơn là hoạt động trực tuyến không tách rời hành vi và hậu quả ngoài đời thực. Việc câu lượt xem hay quà tặng không tạo thành vùng miễn trừ; cơ quan chức năng đã áp dụng cả biện pháp hình sự lẫn xử phạt hành chính tùy vụ việc và hành vi được xác định. Công an Quảng Trị cho biết lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện, xử lý nội dung cổ xúy bạo lực, thách thức pháp luật và livestream phản cảm nhằm trục lợi. Với người dùng, nhất là thanh thiếu niên, lựa chọn không xem, không chia sẻ và không gửi quà cho nội dung bạo lực là cách thiết thực để giảm động lực lan truyền. Xử lý vi phạm mạng sẽ có ý nghĩa hơn khi đi cùng ý thức của cộng đồng.
