Doanh nghiệp cần thời gian, không chỉ lời hứa cải cách
Cải cách thuế, hải quan là quá trình hoàn thiện quy định và thủ tục để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuận lợi hơn, với cách áp dụng minh bạch, nhất quán và có thể dự báo. Tại hội nghị về chính sách thuế, hải quan năm 2026 ở Hà Nội hôm thứ Tư, Thứ trưởng Cao Anh Tuấn và Đại sứ Hàn Quốc Lee Mi Yon đồng chủ trì, cùng hơn 100 doanh nghiệp Hàn Quốc tham dự. Tâm điểm đối thoại không chỉ là giảm thủ tục, mà còn là thời gian báo trước khi luật lệ thay đổi. Doanh nghiệp đề nghị được chuẩn bị trước từ sáu tháng đến một năm trước khi nghị định, thông tư mới có hiệu lực; có quy định từng chỉ cho 15 ngày chuyển tiếp. Đây là yêu cầu hợp lý: một chính sách dù có mục tiêu tốt cũng gây rủi ro nếu doanh nghiệp không kịp điều chỉnh hệ thống, hợp đồng và kế hoạch sản xuất.
Đơn giản hóa đã có số liệu, nhưng thống nhất thực thi mới là phép thử
Bộ Tài chính cam kết tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số trong thuế và hải quan, đồng thời tháo gỡ vướng mắc cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Kết quả ban đầu đáng ghi nhận: ngành Thuế đã cắt giảm tối thiểu 50% chi phí và thời gian giải quyết thủ tục; ngành Hải quan đơn giản hóa 11 thủ tục, bãi bỏ 21 thủ tục, cắt giảm 14 điều kiện kinh doanh và hai ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Dịch vụ thuế điện tử được mở rộng, còn hải quan ứng dụng công nghệ thông tin và thử nghiệm chatbot trí tuệ nhân tạo. Tuy vậy, số thủ tục được cắt giảm chưa giải quyết hết nỗi lo nếu cùng một quy định bị diễn giải khác nhau giữa địa phương, cơ quan thuế và hải quan. Chất lượng cải cách cần được đo bằng trải nghiệm thực thi nhất quán, không chỉ bằng danh sách thủ tục đã sửa.
Vòng phản hồi chính sách cần vận hành trước khi ban hành
Đối thoại doanh nghiệp Hàn Quốc sẽ có giá trị hơn nếu kiến nghị được tiếp nhận liên tục và phản ánh vào quy định trước khi ban hành. Trước phiên gặp trực tiếp, cơ quan Thuế và Hải quan tổ chức hỏi đáp trực tuyến, ghi nhận gần 40.000 lượt truy cập và xử lý hơn 100 câu hỏi. Hiệp hội Tư vấn thuế Việt Nam cũng nhấn mạnh yêu cầu hướng dẫn và thực thi nhất quán, tránh mỗi địa phương hiểu quy định theo một cách. Các tổ chức nghề nghiệp vì thế không nên chỉ góp ý ở khâu xử lý vướng mắc; tiếng nói chuyên môn của họ cần được đưa vào quá trình xây dựng chính sách để tăng tính minh bạch và ổn định. Doanh nghiệp còn kiến nghị làm rõ ưu đãi đầu tư, đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng, thống nhất xác định trị giá hải quan và mã hàng. Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục và xử lý kịp thời kiến nghị.
Áp lực cạnh tranh khiến tính dự báo càng quan trọng: đầu tư Hàn Quốc vào Việt Nam tăng khoảng 160% so với năm trước, trong khi ngành điện tử và màn hình chịu sức ép từ giá chip dùng cho ứng dụng trí tuệ nhân tạo tăng trên thị trường toàn cầu. Chính sách thuế Việt Nam hiện cho phép doanh nghiệp công nghệ cao đủ điều kiện hưởng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 10% trong tối đa 25 năm với dự án quy mô đặc biệt lớn. Nhưng ưu đãi chỉ phát huy tác dụng khi điều kiện áp dụng rõ ràng và không thay đổi bất ngờ. Bộ cũng dự kiến tiếp tục hoàn thiện quy định về giao dịch liên kết và thuế tối thiểu toàn cầu. Vì vậy, cam kết cải cách chỉ tạo niềm tin khi đi cùng thông báo sớm, hướng dẫn thống nhất và cơ chế phản hồi có kết quả.
