Đường nông thôn Lào Cai: từ tỷ lệ giải ngân đến câu hỏi hiệu quả
Đầu tư hạ tầng Lào Cai cho đường giao thông nông thôn là quá trình dùng vốn công để xây dựng mạng lưới đường kết nối thôn bản, hỗ trợ vận chuyển nông sản, tiếp cận trường học, trạm y tế, đồng thời mở rộng cơ hội phát triển kinh tế cho người dân miền núi, nên hiệu quả không thể đo bằng tỷ lệ giải ngân mà phải bằng những tuyến đường hoàn thành, sử dụng an toàn và bền vững. Nhìn vào con số, Lào Cai đã giải ngân hơn 389,2 tỷ đồng trên kế hoạch hơn 814,4 tỷ đồng, đạt 47,8% cho chương trình đường giao thông nông thôn. Đây là bước tiến đáng kể, nhưng nếu dừng lại ở việc hài lòng với tỷ lệ giải ngân, tỉnh sẽ bỏ lỡ mục tiêu quan trọng nhất: biến tiền thành hạ tầng hữu dụng. Bài toán không còn là “giải ngân bao nhiêu”, mà là “người dân được hưởng gì từ mỗi đồng vốn công” – đó mới là thước đo thực chất của phát triển nông thôn mới.
Tiến độ toàn tỉnh: những con số biết nói và khoảng trống đáng lo
Sau 30 ngày thực hiện đợt cao điểm xây dựng đường giao thông nông thôn theo Kế hoạch số 395/KH-UBND ngày 20/8, UBND tỉnh Lào Cai đã phải ra Văn bản số 10423/UBND-XD ngày 12/10 yêu cầu các địa phương đẩy nhanh tiến độ, hoàn thiện thủ tục đầu tư, tổ chức thi công và tăng cường giải ngân, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn trước 31/12. Chỉ đạo gấp gáp cho thấy tiến độ thực tế chưa tương xứng với kỳ vọng. Toàn tỉnh mới phê duyệt Báo cáo kinh tế – kỹ thuật cho 496/651 công trình (76,2%) và khởi công 365 công trình, tương đương 56,1%. Trong khi đó, 155 công trình chưa hoàn thành phê duyệt hồ sơ, 286 công trình chưa khởi công. Những con số này nói rõ một điều: giải ngân vốn công đang chạy nhanh hơn năng lực chuẩn bị và triển khai dự án. Nếu không xử lý đồng bộ từ khâu thủ tục, khởi công, thi công đến nghiệm thu, nguy cơ “dồn việc cuối năm” sẽ kéo theo chất lượng công trình giảm và kế hoạch vốn chỉ đẹp trên giấy.
Cam Đường: chọn dồn lực cho dự án làm được, không giữ vốn cho dự án đứng yên
Trong bức tranh đầu tư hạ tầng Lào Cai, phường Cam Đường là điểm sáng về giải ngân vốn công gắn với quản trị tiến độ. Tính đến hết tháng 9, tổng kế hoạch vốn đầu tư công được giao cho phường (kể cả vốn kéo dài từ năm trước) đạt hơn 493,3 tỷ đồng, lũy kế giải ngân trên 394 tỷ đồng, bằng 80% kế hoạch. Đây không chỉ là tỷ lệ cao, mà còn phản ánh cách tiếp cận chủ động: rà soát kỹ nguồn thu, nhất là tiền sử dụng đất, để tập trung vốn cho dự án có khối lượng, có khả năng hoàn thành và giải ngân trong năm. Điểm đáng chú ý là Cam Đường kiên quyết đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn của các dự án chậm tiến độ, vướng mắc chưa có khả năng tháo gỡ, chưa hoàn thành thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng hoặc không có khả năng giải ngân hết số vốn được giao; phần vốn đó được bổ sung cho các dự án có nhu cầu và khả năng giải ngân ngay. Cách làm này thể hiện quan điểm rõ ràng: vốn công phải đi theo dự án sống, không “nằm chờ” ở dự án đứng yên, đồng thời tránh phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.
Từ lập kế hoạch đến nghiệm thu: thách thức bảo đảm hiệu quả đầu tư
Đầu tư đường giao thông nông thôn là chuỗi công việc liên hoàn: lập kế hoạch, chuẩn bị thủ tục, khởi công, thi công, nghiệm thu, thanh toán khối lượng hoàn thành. Lào Cai đang cho thấy điểm nghẽn ở nhiều khâu. Một công trình chưa hoàn thành thủ tục sẽ khó khởi công đúng kế hoạch; công trình đã khởi công nhưng thiếu đôn đốc, tổ chức thi công kém sẽ kéo dài thời gian hoàn thành. Khi các khâu không được xử lý đồng bộ, áp lực dồn vào cuối năm, làm tăng nguy cơ chậm tiến độ và ảnh hưởng chất lượng. Quan trọng hơn, giải ngân vốn công chỉ là chỉ dấu về khả năng tổ chức thực hiện, không phải là bảo chứng cho hiệu quả đầu tư. Nguồn vốn chỉ thực sự phát huy tác dụng khi được dùng đúng mục đích, tạo ra công trình bảo đảm chất lượng và đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Để tránh tình trạng “dồn vốn, dồn hồ sơ vào thời điểm cuối năm”, Cam Đường đã giao các phòng, ban khẩn trương tham mưu thủ tục pháp lý, bảo đảm nguồn vốn được khơi thông và giải ngân đúng quy định ngay trong quý IV. Đây là cách xử lý gốc rễ, không chạy theo thành tích.
Khi đường nối với sinh kế: yêu cầu gắn hạ tầng nông thôn với phát triển kinh tế
Đường giao thông nông thôn ở Lào Cai không chỉ là dải bê tông xi măng trên bản đồ. Mỗi tuyến đường gắn với khả năng vận chuyển nông sản, kết nối thôn bản, tiếp cận trường học, cơ sở y tế và mở rộng cơ hội phát triển kinh tế cho người dân. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, quy hoạch cụm công nghiệp ở Cam Đường được kỳ vọng tạo nền tảng thu hút vốn đầu tư, tạo thêm việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Một điểm tích cực là phương châm “Nhân dân làm, Nhà nước hỗ trợ” trong xây dựng đường giao thông nông thôn. Khi người dân cùng góp công, góp sức, yêu cầu về minh bạch, tiến độ rõ ràng và chất lượng công trình càng phải được đặt lên hàng đầu. Với Lào Cai, đầu tư đường giao thông nông thôn là cách đưa nguồn lực công đến gần đời sống người dân; một tuyến đường hoàn thành đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng và đáp ứng nhu cầu đi lại có ý nghĩa thiết thực hơn nhiều so với một kế hoạch vốn chỉ đẹp ở tỷ lệ giải ngân.
