Tự dùng thuốc không rõ thành phần có thể gây hại cho gan, thận
Tự mua thuốc giảm đau hoặc thuốc giảm cân là việc sử dụng sản phẩm khi chưa xác minh thành phần, liều lượng và mức độ phù hợp với sức khỏe qua tư vấn của nhân viên y tế. Hai ca nhập viện cho thấy lời quảng cáo giảm đau nhanh hay giảm cân cấp tốc không thể thay thế việc kiểm tra an toàn.
Một phụ nữ 61 tuổi bị tổn thương thận cấp sau gần một tháng uống nhiều loại thuốc giảm đau mua trên mạng; một cô gái 19 tuổi bị tổn thương tế bào gan sau khoảng bốn tuần dùng sản phẩm giảm cân mua trực tuyến. Đây không chỉ là lời nhắc tránh thuốc không rõ nguồn gốc: dùng nhiều sản phẩm cùng lúc còn khiến bác sĩ khó xác định hoạt chất gây hại.
Thuốc giảm đau không rõ hoạt chất và nguy cơ cho thận
Hai tháng trước khi đi khám, bà Nhân, 61 tuổi, bị tai nạn giao thông, chấn thương vùng mặt và bụng chậu. Vì đau kéo dài, bà tìm mua trên mạng nhiều loại thuốc quảng cáo giảm đau nhanh nhưng không biết thành phần hay liều dùng. Sau gần một tháng, bà mệt mỏi, ăn uống kém, buồn nôn và nôn. Kết quả xét nghiệm cho thấy eGFR còn 49 ml/phút/1,73 m²; bác sĩ chẩn đoán tổn thương thận cấp, có thể liên quan đến việc dùng nhiều thuốc giảm đau và thiếu dịch kéo dài.
Một số thuốc kháng viêm không steroid có thể làm giảm lượng máu đến thận. Nguy cơ tăng khi người bệnh lớn tuổi, có bệnh thận hoặc mất nước. Vì bà Nhân không nhớ tên thuốc và không có bao bì để đối chiếu, bác sĩ không thể xác định chính xác hoạt chất liên quan. Sau một tuần điều trị, eGFR tăng gần 80 ml/phút/1,73 m², nhưng bà vẫn cần tái khám theo lịch.
Thuốc giảm cân trực tuyến cũng có thể làm tổn thương gan
Cô gái 19 tuổi dùng sản phẩm giảm cân mua trực tuyến khoảng bốn tuần rồi nhập viện vì đau dữ dội vùng thượng vị, buồn nôn, da đổi màu, đau ngực và khó thở. Men gan AST/ALT khoảng 600 U/L, cao gấp 15 lần mức bình thường mà bệnh viện ghi nhận là 20–40 U/L. Sau khi các xét nghiệm tìm nguyên nhân viêm gan phổ biến và viêm gan tự miễn âm tính, bác sĩ chẩn đoán tổn thương tế bào gan cấp, nghi do thuốc.
Cô cho biết đã mua các sản phẩm thảo dược được quảng cáo giảm cân trên mạng vì tự ti về ngoại hình. Trong quá trình dùng, cô chán ăn, chóng mặt, khô miệng, đau đầu, tiêu chảy rồi đau bụng dữ dội. Sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc có thể chứa chất không được phép sử dụng và gây hại; trường hợp này nhắc rằng quảng cáo “giảm nhanh” không chứng minh sản phẩm an toàn.
Nhận biết dấu hiệu bất thường và hỏi ý kiến trước khi dùng
Sau khi uống thuốc giảm đau, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn, tiểu ít hoặc phù đều là những dấu hiệu cần được lưu ý. Nếu xuất hiện, hãy liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá, thay vì tự đổi thuốc hoặc tiếp tục chờ triệu chứng qua đi. Sau khi dùng sản phẩm giảm cân, đau bụng dữ dội, buồn nôn, sốt hoặc vàng da cần được khám ngay.
Trước khi dùng thuốc mới, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, nhất là nếu có bệnh thận, tăng huyết áp, tiểu đường hoặc đang dùng nhiều loại thuốc. Không phối hợp nhiều thuốc giảm đau, tự tăng liều hay kéo dài thời gian dùng khi chưa có chỉ định. Giữ lại bao bì và tên sản phẩm giúp nhân viên y tế kiểm tra thành phần nếu có phản ứng bất lợi. Đây là bước thận trọng cần thiết, không phải thủ tục rườm rà.
