Hồ sơ số phải trở thành hạ tầng chất lượng
Hồ sơ điện tử vùng trồng là tập hợp thông tin được lập và cập nhật trên môi trường số về khu vực sản xuất, quy trình liên quan và khả năng truy xuất nguồn gốc nông sản trong chuỗi cung ứng. Đây không nên chỉ là một thủ tục hành chính: nếu được cập nhật đầy đủ, hồ sơ giúp xác định nhanh sản phẩm đến từ đâu và hỗ trợ xử lý khi phát sinh cảnh báo.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Lê Xuân Lợi đã ký Kế hoạch số 393/KH-UBND nhằm nâng cao hiệu quả thực thi các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động, thực vật (SPS) theo khuôn khổ WTO và các hiệp định thương mại tự do. Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu nâng chất lượng, an toàn thực phẩm, sức cạnh tranh và khả năng mở rộng xuất khẩu nông sản.
Đến năm 2030, thành phố hướng tới 100% vùng trồng, vùng nuôi, cơ sở đóng gói, sản xuất và chế biến phục vụ xuất khẩu thuộc diện quản lý có hồ sơ điện tử được cập nhật và có thể truy xuất nguồn gốc. Quy mô mục tiêu này đáng chú ý, nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, chứ không phải số hồ sơ được tạo ra.
Kết nối dữ liệu để biến truy xuất thành hành động
Bắc Ninh định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống SPS quốc gia, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chất lượng nông sản. Đây là hướng đi cần thiết: dữ liệu chỉ hữu ích khi các bên có thể phối hợp trên thông tin thống nhất, thay vì mỗi mắt xích lưu một phiên bản khó đối chiếu.
Với người sản xuất, doanh nghiệp và hợp tác xã, truy xuất nguồn gốc nông sản minh bạch hơn có thể giúp phát hiện lỗ hổng trong quy trình và phản hồi nhanh khi có yêu cầu xác minh. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu 100% cơ quan, đơn vị làm nhiệm vụ SPS có đầu mối và quy trình phối hợp rõ ràng; toàn bộ cán bộ phụ trách an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật được bồi dưỡng chuyên môn hằng năm.
Nhưng số hóa không tự bảo đảm dữ liệu đúng. Cần cập nhật thường xuyên, phân định trách nhiệm và gắn thông tin hồ sơ với giám sát thực tế tại vùng sản xuất. Nếu thiếu những điều kiện ấy, hệ thống có thể ghi nhận hồ sơ mà vẫn không phản ánh được rủi ro trên đồng ruộng, trang trại hay cơ sở chế biến.
Đáp ứng SPS từ khâu sản xuất, không chờ đến cửa khẩu
Yêu cầu SPS xuất khẩu không dừng ở giấy tờ: chúng đòi hỏi kiểm soát nguy cơ an toàn thực phẩm và dịch bệnh xuyên suốt chuỗi sản xuất, chế biến, kinh doanh. Vì vậy, kế hoạch ưu tiên sản phẩm chủ lực, vùng sản xuất và thị trường có yêu cầu cao; đồng thời tăng giám sát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và kháng sinh trong chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản.
Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc chỉ siết kiểm tra ở khâu cuối. Phát hiện sớm nguy cơ giúp khoanh vùng và xử lý trước khi vấn đề biến thành lô hàng không đạt chuẩn. Thành phố cũng dự kiến hỗ trợ người sản xuất, doanh nghiệp và hợp tác xã tiếp cận quy định của thị trường nhập khẩu, quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất và kiểm soát chất lượng.
Để tiêu chuẩn an toàn nông sản được nâng lên thực chất, hỗ trợ phải đi cùng trách nhiệm tự kiểm soát của từng cơ sở. Kế hoạch giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp triển khai, kiểm tra, hướng dẫn và hỗ trợ cơ sở sản xuất; kết quả được báo cáo định kỳ sáu tháng và hằng năm.
Thước đo là lô hàng đạt chuẩn và niềm tin thị trường
Mục tiêu 100% hồ sơ điện tử là nền tảng, không phải đích đến. Thành công cần được đánh giá bằng khả năng truy xuất chính xác, xử lý kịp thời cảnh báo và giảm nguy cơ hàng xuất khẩu vi phạm quy định SPS. Đây cũng là lợi ích thiết thực với người sản xuất: quy trình rõ hơn và thông tin minh bạch hơn có thể giúp duy trì quan hệ với đối tác, thay vì chỉ chạy theo giấy tờ khi thị trường yêu cầu.
Doanh nghiệp và hợp tác xã được yêu cầu chủ động cập nhật yêu cầu thị trường, kiểm soát chất lượng và bảo đảm tính minh bạch của thông tin truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, khuyến khích nông nghiệp an toàn, hữu cơ, xanh và liên kết chuỗi có thể giúp chuyển việc tuân thủ thành năng lực cạnh tranh, thay vì xem đó là gánh nặng riêng của khâu xuất khẩu.
Bắc Ninh đang chọn đúng hướng khi gắn số hóa vùng sản xuất với thực thi SPS và mục tiêu mở rộng xuất khẩu. Nhưng giá trị sau cùng sẽ do chất lượng dữ liệu, sự phối hợp liên ngành và kỷ luật sản xuất quyết định. Nếu ba yếu tố ấy đi cùng nhau, hồ sơ điện tử có thể trở thành công cụ quản lý rủi ro và mở cửa thị trường, chứ không chỉ là một chỉ tiêu trên kế hoạch.
