Nghiên cứu cải tạo lòng dẫn, chưa phải quyết định triển khai
Cải tạo sông Hồng là hướng nghiên cứu điều chỉnh lòng dẫn để khơi thông dòng chảy, tăng khả năng thoát lũ và giao thông thủy, đồng thời quản lý phần khoáng sản thu hồi phục vụ nhu cầu vật liệu của thành phố. Hà Nội cơ bản thống nhất nghiên cứu phương án này cùng với sông Đà, chứ chưa quyết định triển khai dự án. Sau cuộc họp ngày 13.10 do Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng chủ trì, thành phố ghi nhận đề xuất nạo vét lòng dẫn do Tập đoàn Vingroup và đơn vị tư vấn trình bày. Trọng tâm trước mắt là đánh giá phương án và làm rõ điều kiện thực hiện, không phải mặc nhiên bật đèn xanh cho thi công.
Ba mục tiêu được nêu khá rõ: ổn định lòng dẫn, cải thiện thoát lũ Hà Nội và tiêu thoát nước; tạo nguồn vật liệu san lấp cho các công trình trọng điểm; quản lý khoáng sản thu hồi để hạn chế thất thoát, lãng phí và góp phần tăng thu ngân sách. Cách tiếp cận này có sức hấp dẫn vì gắn một nhu cầu hạ tầng cấp thiết với nguồn tài nguyên tại chỗ. Nhưng lợi ích chỉ có ý nghĩa nếu việc nạo vét dựa trên cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn đê điều và không làm tổn hại dòng chảy, cấp nước hay môi trường.
An toàn dòng sông phải là điều kiện tiên quyết
Quy mô và độ phức tạp của đề xuất khiến sự thận trọng không thể xem là thủ tục. Can thiệp lòng sông có thể ảnh hưởng đến chế độ dòng chảy, đê điều, công trình giao thông, thủy lợi và môi trường; tác động cũng không dừng ở ranh giới hành chính Hà Nội. Thành phố yêu cầu phương án không gây bất lợi cho khả năng thoát lũ, cấp nước và các địa phương thượng lưu, hạ lưu. Đây là hàng rào cần thiết: nạo vét nếu làm sai có thể tạo rủi ro lớn hơn lợi ích dự kiến.
Một điểm chưa thể bỏ qua là phương án sử dụng kinh phí xã hội hóa hiện chưa có hướng dẫn cụ thể và chưa có tiền lệ. Vì vậy, cơ quan chức năng phải làm rõ cơ sở pháp lý, cơ chế, thẩm quyền, trình tự và cách quản lý vật liệu thu hồi trước khi tính đến bước thực hiện. Sở Xây dựng được giao tham mưu để thành phố báo cáo, xin ý kiến Thủ tướng; thời hạn hoàn thành việc tham mưu được đặt trước ngày 25.10.2026. Việc xin ý kiến này cho thấy đề xuất còn phải qua các khâu xem xét, không đồng nghĩa quyết định đầu tư hay cấp phép thi công.
Quy hoạch hai bờ cần vượt khỏi tư duy khai thác đất
Hướng thứ hai là tổ chức lại không gian ven sông như một trục sinh thái, văn hóa và công cộng, thay vì chỉ coi sông Hồng là hành lang thoát lũ hoặc ranh giới đô thị. Theo phương án điều chỉnh quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000 được thành phố công bố, khu vực nghiên cứu rộng khoảng 11.418 ha, kéo dài khoảng 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Quy mô ấy đòi hỏi một cấu trúc liên kết toàn tuyến, không phải tập hợp những dự án rời rạc.
Định hướng đại lộ cảnh quan sông Hồng gắn với không gian xanh, giao thông kết nối, văn hóa sáng tạo, thương mại, dịch vụ và phát triển đô thị. Điều đó không nên bị hiểu thành xây kín hai bờ. Công viên sinh thái, cây xanh, mặt nước và không gian công cộng cần tạo thành hành lang liên tục; nơi phù hợp có thể dành cho đi bộ, thể thao, vui chơi, du lịch và trải nghiệm văn hóa. Khu dân cư có giá trị nên được chỉnh trang gắn với bảo tồn cấu trúc làng xóm, di sản. Với người dân, thành công của quy hoạch sông Hồng phải được đo bằng khả năng tiếp cận bờ sông và chất lượng môi trường, không chỉ bằng diện tích xây dựng.
Kết luận: hai hướng phải được thẩm định cùng một tầm nhìn
Cải tạo lòng dẫn và tái cấu trúc hai bờ là hai bài toán khác nhau nhưng không thể tách rời. Nạo vét chỉ đáng làm khi chứng minh được lợi ích thoát lũ mà không chuyển rủi ro sang nơi khác; phát triển đô thị chỉ đáng tin khi giữ được hành lang xanh, tôn trọng hệ sinh thái và bảo đảm an toàn phòng, chống lũ. Thành phố đã giao các đơn vị tham mưu báo cáo, xin ý kiến Thủ tướng về chủ trương, cơ chế, thẩm quyền và thủ tục trước khi đi tiếp. Vì vậy, điều cần theo dõi lúc này không phải lời hứa về một diện mạo mới, mà là chất lượng thẩm định và tính minh bạch trong quản lý tài nguyên. Chỉ khi hai điều kiện ấy được đáp ứng, sông Hồng mới có thể vừa an toàn hơn vừa trở thành không gian chung có giá trị cho Thủ đô.
