Từ bên cấp vốn sang đối tác cùng phát triển
Hợp tác tài chính Việt Nhật là mô hình hai nước cùng phát triển thị trường, thiết kế giải pháp huy động vốn và đầu tư vào những dự án tạo năng lực cạnh tranh dài hạn, thay vì chỉ chuyển vốn từ bên này sang bên kia. Đây là hướng đi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất tại cuộc gặp với các định chế tài chính hàng đầu Nhật Bản ở Sở Giao dịch chứng khoán Tokyo sáng 11-11, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản. Ông cũng đánh chuông tại sở giao dịch. Điểm đáng chú ý không nằm ở một lời kêu gọi thêm vốn, mà ở yêu cầu thay đổi cách hợp tác: hai bên cùng tham gia định hình thị trường và chuẩn bị dự án. Nếu thành hiện thực, quan hệ song phương có thể chuyển từ hỗ trợ nguồn lực sang chia sẻ năng lực thiết kế, quản trị và đầu tư.
Thông điệp ấy có cơ sở thực tế. Trong nhiều thập kỷ, hợp tác tài chính Việt Nam - Nhật Bản đã góp phần xây dựng các công trình quan trọng; giai đoạn tới đòi hỏi những phương thức huy động hiện đại hơn và năng lực cạnh tranh mới. Cách tiếp cận đối tác cùng phát triển vì thế không phủ nhận vai trò vốn Nhật Bản, mà mở rộng vai trò ấy: từ cung cấp nguồn lực sang đồng kiến tạo điều kiện để vốn dài hạn đi vào dự án có cấu trúc phù hợp.
Nhu cầu hạ tầng vượt khỏi một kênh vốn
Từ năm 2026 đến 2030 và những năm tiếp theo, Việt Nam ưu tiên đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, cảng hàng không, cảng biển, logistics, năng lượng, hạ tầng số và các hành lang kinh tế chiến lược. Đây là danh mục đòi hỏi nguồn lực lớn, đa dạng và dài hạn, vượt quá khả năng của riêng ngân sách nhà nước hoặc một kênh huy động vốn. Bởi vậy, huy động vốn hạ tầng không thể chỉ là tìm thêm một nhà tài trợ; phải tính đến cách ghép vốn công, vốn tư, vốn ưu đãi và công cụ thị trường theo đặc điểm từng dự án.
Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cũng nhấn mạnh nguyên tắc huy động vốn phải đi đôi với sử dụng hiệu quả và quản trị rủi ro. Các trao đổi với phía Nhật Bản tập trung vào việc chuẩn bị dự án tốt hơn, thiết kế cấu trúc vốn, kết hợp nguồn lực công - tư và phân bổ rủi ro hợp lý. Đây là phần quyết định tính khả thi: một ý tưởng hạ tầng hấp dẫn chưa đủ để thu hút vốn dài hạn nếu chưa làm rõ dòng tiền, trách nhiệm và cách kiểm soát rủi ro.
Thị trường tài chính là nền tảng, không phải khẩu hiệu
Đề xuất hai nước cùng phát triển thị trường tài chính hiện đại, minh bạch và an toàn có ý nghĩa vượt ra ngoài từng dự án. Thị trường sâu hơn có thể mở rộng khả năng huy động vốn dài hạn cho cả hai nền kinh tế; sự tham gia của ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm Nhật Bản có thể hỗ trợ phát triển hạ tầng thị trường, công cụ tài chính, sản phẩm đầu tư dài hạn và năng lực quản trị rủi ro. Hợp tác còn được gợi mở trong tài trợ thương mại, quản lý tài sản, tài chính xanh, công nghệ tài chính và đào tạo nhân lực.
Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng làm đầu mối kết nối dòng vốn và nhà đầu tư, nhưng vai trò đó phải được chứng minh bằng sản phẩm, quy tắc đáng tin cậy và khả năng kết nối thực chất. Tương tự, phát hành công cụ vốn trên thị trường quốc tế chỉ nên được nghiên cứu khi điều kiện thị trường, chi phí vốn và rủi ro phù hợp. Mở rộng kênh huy động là cần thiết; mở rộng thiếu kỷ luật sẽ chỉ chuyển áp lực sang tương lai.
Thước đo là dự án đi vào thực hiện
Để chuyển tuyên bố thành hợp tác, Tô Lâm yêu cầu chuyển từ giới thiệu cơ hội sang chuẩn bị dự án đủ điều kiện huy động vốn, từ trao đổi định hướng sang kế hoạch cụ thể, và từ ký kết sang triển khai, đánh giá bằng kết quả thực tế. Chính phủ, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành và địa phương được giao phối hợp với cơ quan, định chế tài chính và doanh nghiệp Nhật Bản; lựa chọn dự án khả thi, làm rõ nhu cầu vốn, phương thức đầu tư, quản trị rủi ro và trách nhiệm mỗi bên.
Đó là thước đo hợp lý cho bước chuyển từ quan hệ cấp - nhận vốn sang đối tác cùng phát triển. Nếu thị trường được cải thiện nhưng dự án vẫn thiếu chuẩn bị, hợp tác sẽ dừng ở tiềm năng; nếu các bên cùng chịu trách nhiệm về cấu trúc vốn, rủi ro và tiến độ, nguồn lực mới có cơ hội biến thành công trình. Kết luận cần rõ ràng: tương lai tài chính Việt Nhật không nên được đánh giá bằng lượng vốn được hứa hẹn, mà bằng chất lượng thị trường và những hạ tầng chiến lược thực sự được triển khai.
