Từ lưu trữ dữ liệu sang ngăn ngừa tổn hại
Cảnh báo sớm trong an toàn lao động là việc sử dụng dữ liệu về điều kiện làm việc, thiết bị và sức khỏe để nhận diện nguy cơ trước khi chúng gây tai nạn hoặc tổn thương kéo dài. Sáng 9/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị dữ liệu phải phục vụ phát hiện, cảnh báo và phòng ngừa, thay vì chỉ thu thập, lưu trữ thông tin. Đây là hướng đi cần thiết: dữ liệu quản lý mà không kích hoạt hành động thì người lao động vẫn phải gánh rủi ro. Những tai nạn nghiêm trọng thường dễ nhận ra, nhưng tác hại tích tụ qua thời gian có thể chỉ lộ diện khi sức khỏe đã suy giảm. Vì vậy, dự thảo cần gắn cảnh báo tai nạn với trách nhiệm xử lý cụ thể, không xem việc có hệ thống dữ liệu là đích đến.
Bệnh nghề nghiệp không chờ đến khi có triệu chứng rõ rệt
Rủi ro nghề nghiệp không chỉ nằm ở sự cố bất ngờ. Tư thế làm việc sai, mang vác nặng kéo dài, tiếng ồn, rung động, bụi và hóa chất đều có thể âm thầm làm tổn hại sức khỏe; bệnh nghề nghiệp và suy giảm khả năng lao động có thể trở nên khó đảo ngược nếu phát hiện muộn. Đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị kết nối dữ liệu để nhận diện nguy cơ, cảnh báo khi thiết bị không an toàn, yếu tố độc hại vượt ngưỡng hoặc nhiều công nhân cùng phản ánh một vấn đề. Đề xuất còn nhấn mạnh phải xác định trách nhiệm, thời hạn khắc phục và kết quả xử lý. Đây là điểm mấu chốt: cảnh báo không có người chịu trách nhiệm và hạn chót sẽ dễ thành thông báo bị bỏ qua. Dữ liệu khám sức khỏe, phát hiện bệnh nghề nghiệp và quan trắc môi trường cũng cần được kết nối theo lộ trình, có bảo mật và chỉ phục vụ chăm sóc, phòng ngừa.
Người phản ánh phải được bảo vệ khỏi trả đũa
Một hệ thống cảnh báo chỉ đáng tin khi người lao động dám cung cấp thông tin. Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng dự thảo không chỉ nên cấm cản trở khai báo mà còn cần cấm hành vi gây bất lợi cho người báo tin. Theo đề xuất, người sử dụng lao động và người quản lý không được đe dọa, gây sức ép, kỷ luật, hạ lương, điều chuyển bất lợi hoặc sa thải người lao động vì họ báo tai nạn, cung cấp thông tin hay làm chứng; sự bảo vệ cũng cần dành cho đại diện người lao động tham gia phản ánh. Đây không phải chi tiết phụ: nếu người lên tiếng lo mất việc hoặc bị trừng phạt, nguy cơ có thể bị che giấu cho đến khi gây hậu quả. Dự thảo vì thế cần làm rõ nơi tiếp nhận phản ánh, trách nhiệm xử lý, thời hạn phản hồi và cách bảo vệ người cung cấp thông tin.
Đo hiệu quả bằng việc nguy cơ có được khắc phục
Đề xuất khuyến khích thiết bị giám sát tự động và trí tuệ nhân tạo tại nơi có nguy cơ cao có thể giúp phát hiện vấn đề sớm, nhưng công nghệ không thay thế nghĩa vụ của người sử dụng lao động. Việc áp dụng cần phù hợp quy mô, điều kiện doanh nghiệp và tránh tạo thêm chi phí, thủ tục không cần thiết. Quan trọng hơn, hệ thống phải cho biết ai tiếp nhận cảnh báo, ai xử lý và người báo tin nhận được phản hồi ra sao. Khi tai nạn hoặc tổn thương xảy ra, cái giá không chỉ là sức khỏe của một cá nhân: gia đình có thể mất nguồn thu và phát sinh chi phí chữa trị, doanh nghiệp mất lao động lành nghề, còn xã hội gánh thêm chi phí y tế và an sinh. Kết luận cần rõ ràng: dữ liệu chỉ thực sự bảo vệ người lao động khi dẫn đến khắc phục có kiểm chứng và người lên tiếng được an toàn.
