Khi nhà khoa bảng bước vào câu chuyện làng nghề
Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” là cuộc gặp giữa lịch sử khoa cử và nghề thủ công, khắc họa những nhà khoa bảng đã đưa tri thức, kỹ thuật đến với cộng đồng và góp phần làm nên các nghề truyền thống. Khai mạc chiều 9/11 tại Văn Miếu Quốc Tử Giám, triển lãm hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, đồng thời mở đầu chuỗi hoạt động của Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc dựng lại tiểu sử danh nhân, mà ở cách kể lịch sử qua những kỹ năng và sản phẩm gần gũi với đời sống. Cách tiếp cận ấy nhắc rằng tri thức không chỉ được lưu trên bia đá hay trong sách vở; khi được truyền dạy và thực hành, tri thức còn tạo sinh kế, nghề nghiệp và bản sắc cho cộng đồng.
Triển lãm diễn ra từ ngày 9/11 đến 5/12/2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Tám tiến sĩ, tám nghề và một nhà Nho mở lối cho nhiếp ảnh
Tám vị tiến sĩ được giới thiệu đều có mối liên hệ với một nghề thủ công: Lương Như Hộc với in mộc bản, Phạm Đôn Lễ với dệt chiếu, Trần Lư với sơn ta, Nguyễn Quang Tán với ép dầu, Phùng Khắc Khoan với dệt lượt, Lê Công Hành với nghề thêu, Nguyễn Thời Trung với thuộc da và đóng giày, Nguyễn Chính với dát thiếc. Triển lãm còn nhắc đến Đặng Huy Trứ, nhà Nho có đóng góp quan trọng trong việc du nhập và phát triển nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam. Danh sách này làm rõ một điều thường bị khuất sau danh tiếng khoa bảng: nhiều danh Nho Việt Nam không chỉ phục vụ triều đình hay nền giáo dục, mà còn góp tri thức vào đời sống sản xuất. Việc nhân dân tôn vinh họ là tổ nghề thủ công vì thế được đặt trong bối cảnh cụ thể, gắn với kỹ thuật và nghề nghiệp.
Các câu chuyện được triển khai qua chín cụm nội dung, kết hợp tư liệu lịch sử, tác phẩm nghệ thuật, sản phẩm thủ công và thực hành của nghệ nhân, nghệ sĩ đương đại. Nhờ vậy, người xem có thể hình dung nghề không phải vật trưng bày bất động, mà là tri thức được gìn giữ bằng bàn tay và sự truyền nghề.
Di sản sống khi được đặt cạnh sáng tạo hôm nay
Sức thuyết phục của triển lãm nằm ở cuộc đối thoại giữa chất liệu cũ và cách biểu đạt mới. Mộc bản, sơn mài, thêu, dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt đưa câu chuyện danh nhân ra khỏi lối kể niên đại đơn thuần. Đây là lựa chọn có ý nghĩa: di sản không chỉ đáng trân trọng vì thuộc về quá khứ, mà còn có giá trị khi tiếp tục gợi ý tưởng và khơi mở thực hành sáng tạo. Triển lãm xem di sản như nguồn tri thức sống, có thể kết nối ký ức nghề với đời sống đương đại và sự phát triển đô thị. Với người xem, đó cũng là lời mời nhìn lại các nghề truyền thống bằng con mắt rộng hơn: phía sau một sản phẩm là lịch sử học hỏi, trao truyền và thích nghi.
Trưng bày được xây dựng sau gần một năm nghiên cứu, sáng tạo, với sự tham gia của khoảng 40 nghệ sĩ, nghệ nhân và sinh viên nghệ thuật; triển lãm cũng mở đầu chuỗi hoạt động thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.
Một triển lãm văn hóa dành cho người muốn hiểu nghề từ gốc
Không gian này phù hợp với người quan tâm đến lịch sử, mỹ thuật và các làng nghề, nhưng sức hút không chỉ dành cho nhóm am hiểu chuyên môn. Tư liệu và tác phẩm giúp người xem nhận ra mối liên hệ giữa học vấn với kỹ năng thực hành; hoạt động trải nghiệm mở thêm một cách tiếp cận trực tiếp. Khách tham quan có thể chụp ảnh theo phong cách xưa, sử dụng máy ảnh và quy trình xử lý ảnh thủ công. Chi tiết ấy nối câu chuyện Đặng Huy Trứ với trải nghiệm cụ thể, thay vì để nhiếp ảnh chỉ dừng ở một dòng giới thiệu. Nhìn tổng thể, đây là một triển lãm văn hóa có luận điểm rõ: tôn vinh người học rộng không tách rời việc họ góp phần làm giàu tri thức nghề trong cộng đồng.
Khi đặt danh nhân cạnh sản phẩm, nghệ nhân và thao tác nghề, triển lãm khiến di sản trở nên gần gũi mà không giản lược chiều sâu lịch sử. Đó là hướng kể chuyện đáng làm tiếp: để những giá trị truyền thống hiện diện trong đời sống hôm nay, không chỉ trong nghi lễ tưởng niệm.
