Kiểm tra không chỉ dừng ở phần mềm cài trên máy
Phần mềm lậu là chương trình máy tính được sử dụng khi chưa có quyền hợp pháp, chẳng hạn được kích hoạt bằng crack, key không hợp lệ hoặc công cụ trái phép. Đây không còn là rủi ro có thể gạt sang bên: cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra doanh nghiệp, đồng thời xử lý hành vi phát tán nội dung vi phạm trên website, nền tảng số và mạng xã hội.
Kế hoạch kiểm tra tập trung vào các đơn vị làm nội dung số, truyền thông, quảng cáo, phim, âm nhạc, phần mềm, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, dịch vụ internet và mạng xã hội; phạm vi còn gồm tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm trên môi trường mạng. Vì vậy, doanh nghiệp không thể coi đây là việc riêng của bộ phận công nghệ. Nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền với tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình và chương trình phát sóng cũng nằm trong diện rà soát.
Các đoàn có thể xem xét việc đăng tải, sao chép, chia sẻ và phát tán nội dung trên website, fanpage, kênh video, ứng dụng, cũng như livestream và phát sóng trực tuyến. Đợt cao điểm toàn quốc được triển khai từ ngày 7 đến 30/5 theo chỉ thị ban hành ngày 5/5; kế hoạch của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nêu thời hạn đến ngày 30/5.
Vụ cài lậu Windows cho thấy rủi ro pháp lý là có thật
Ngày 11/6, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan; vụ việc liên quan máy tính được cài sẵn Windows và Microsoft Office với dấu hiệu kích hoạt trái phép bằng crack, key lậu hoặc activator. Đây là lời cảnh báo rõ ràng: việc cài lậu Windows không chỉ là chuyện một nhân viên tự ý cài công cụ, mà có thể dẫn tới điều tra hình sự khi có dấu hiệu vi phạm.
Theo thông tin điều tra, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam đã cung cấp 81 máy tính cho các doanh nghiệp, đơn vị tại Phú Thọ. Hai doanh nghiệp công nghệ có trụ sở tại Hà Nội cũng bị xác định đã cung cấp 350 máy tính cho một cơ sở giáo dục, có dấu hiệu kích hoạt phần mềm trái phép tương tự. Cơ quan công an khám xét khẩn cấp nơi ở, nơi làm việc của giám đốc Sông Lam và nhiều địa điểm làm việc liên quan; vụ án đang tiếp tục được mở rộng để làm rõ vai trò các tổ chức, cá nhân.
Cơ quan điều tra ước tính thiệt hại trực tiếp lên tới hàng chục tỉ đồng, dựa trên giá trị bản quyền chính hãng 4–9 triệu đồng mỗi máy tính. Ngoài thiệt hại kinh tế và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, máy cài phần mềm không hợp pháp còn có thể bị cài mã độc hoặc phần mềm gián điệp. Vì thế, rủi ro không chỉ nằm ở chế tài: nó còn chạm đến an toàn dữ liệu và hoạt động thường ngày của doanh nghiệp.
Rà soát giấy phép trước khi đoàn kiểm tra đến
Doanh nghiệp nên kiểm kê toàn bộ máy tính, phần mềm đang sử dụng và đối chiếu từng sản phẩm với giấy phép tương ứng. Cần đặc biệt kiểm tra máy mua kèm hệ điều hành, bộ ứng dụng văn phòng và thiết bị do nhà cung cấp cài đặt sẵn: hóa đơn mua máy không tự nó chứng minh rằng mọi phần mềm trên máy đều được cấp phép.
Hãy lưu tập trung giấy phép, hợp đồng, văn bản cho phép khai thác quyền và chứng từ thanh toán bản quyền. Đây là các nhóm hồ sơ cơ quan chức năng có thể rà soát cùng giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và giấy phép hoạt động chuyên ngành. Với nội dung số, cần xác định ai sở hữu quyền, phạm vi được sử dụng và bằng chứng xin phép; bài đăng hoặc video được chia sẻ rộng rãi không vì thế mà tự động trở thành nội dung được phép khai thác.
Nếu phát hiện dùng phần mềm lậu, doanh nghiệp nên dừng sử dụng, xác minh quyền với nhà cung cấp và thay thế bằng bản quyền hợp lệ; đồng thời lưu lại hồ sơ khắc phục. Kế hoạch kiểm tra nêu khả năng lập biên bản, yêu cầu gỡ nội dung và kiến nghị xử phạt hành chính hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý khi phát hiện vi phạm. Rà soát sớm là cách thực tế hơn nhiều so với chờ đến lúc thiếu chứng từ mới tìm cách giải trình.
Tuân thủ bản quyền là biện pháp quản trị rủi ro
Đợt kiểm tra đặt bản quyền phần mềm trong cùng một bức tranh với việc sử dụng tác phẩm và phát tán nội dung số trái phép. Do đó, doanh nghiệp cần giao rõ trách nhiệm quản lý giấy phép, kiểm soát việc cài đặt phần mềm và duyệt quyền sử dụng nội dung cho các bộ phận liên quan. Cục Bản quyền tác giả cũng đã yêu cầu cá nhân, doanh nghiệp không sử dụng chương trình máy tính không có bản quyền và không sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan.
Thông điệp từ vụ khởi tố tại Phú Thọ rất cụ thể: thiết bị được nhà cung cấp cài sẵn không miễn trách nhiệm cho doanh nghiệp nếu phần mềm bên trong có dấu hiệu kích hoạt trái phép. Hãy yêu cầu nhà cung cấp chứng minh quyền sử dụng, kiểm tra số lượng giấy phép so với số máy và lưu chứng từ tại nơi có thể truy xuất nhanh. Một quy trình kiểm kê định kỳ vừa giúp doanh nghiệp sẵn sàng khi bị kiểm tra, vừa giảm nguy cơ mã độc và gián đoạn hoạt động.
Kết luận, kiểm tra doanh nghiệp lần này không chỉ nhắm đến các đơn vị phát tán phim, nhạc hay nội dung số trái phép; việc dùng phần mềm không bản quyền cũng nằm trong tầm rà soát. Khi một vụ án liên quan Windows và Microsoft Office đã bị khởi tố, xem nhẹ giấy phép không còn là lựa chọn ít rủi ro. Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc kiểm kê phần mềm, chuẩn hóa hồ sơ và xử lý dứt điểm các trường hợp chưa rõ quyền sử dụng.
